Họa sĩ của châu thổ sông Hồng
 


Hoạ sĩ Nguyễn Phan Chánh sinh vào cuối thế kỷ trước ở Trung bộ Việt Nam. Từ thời thơ ấu hoạ sĩ đă được rèn luyện trong nền nghệ thuật viết chữ (calligraphie). Ở tuổi 14, hoạ sĩ đă đi tới các chợ để bán những bức tranh cuộn đầu tiên của ḿnh, và với chúng hoạ sĩ đă kiếm thêm được tiền cho gia đ́nh nhiều hơn là bằng việc viết chữ. Họa phẩm của Hoạ sĩ Nguyễn Phan Chánh đă được triển lăm tại nhiều quốc gia: Pháp, Liên Xô, Tiệp Khắc, Ba Lan, Hungary, Bulgaria... 

Nguyễn Phan Chánh - Chân dung tự họa

Sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất, trường Cao đẳng Mỹ thuật được thành lập ở Hà Nội. Hoạ sĩ đă được nhận vào trường với tư cách là người duy nhất thi đỗ trong số hàng trăm thí sinh của Trung kỳ lúc ấy. Nhà trường dành ra 10 chỗ cho "những người bản xứ" trên toàn Đông Dương. Ơở đây, vào năm thứ tư của khoá học. Nguyễn Phan Chánh đă làm quen với tranh lụa, cái mà về sau đă trở thành niềm say mê, số phận và nội dung cuộc sống của con người này. Khi tên công sứ Bắc kỳ yêu cầu hoạ sĩ vẽ mặt hàng thực dụng cho chúng, Nguyễn Phan Chánh đă bỏ Hà Nội ra đi. Việc là này đă cản trở hoạ sĩ tham gia pḥng tranh 1938. Song đối với giới nghệ sĩ và các nhà phê b́nh nghệ thuật Pari th́ các tác phẩm của Nguyễn Phan Chánh đă vẽ rất quen biết và được thừa nhận từ triển lăm thuộc địa 1931.

Tắm sớm

Trong những năm của cuộc kháng chiến lần thứ nhất (1945-1954), hoạ sĩ tạm thời xa cách những tấm lụa thân yêu của ḿnh, v́ trong vùng kháng chiến nơi hoạ sĩ ở bấy giờ, không có lụa dùng cho tranh. Với tinh thần và kỹ thuật tranh dân gian, hoạ sĩ đă làm áp phích về đề tài chống thực dân.

Trăng lu - 1970

Sau hiệp định Giơ-ne-vơ, hoạ sĩ Nguyễn Phan Chánh trở về Hà Nội với tranh lụa. Kỹ thuật này từ lâu đă là một kỹ thuật được các hoạ sĩ Đông Phương ưa chuộng, nhất là ở Trung Hoa và Nhật Bản. Mấy nét bút lông về hoa cúc, một cánh cỏ trên đồng lúa, những mái chùa và các đám mây nhỏ, chất dịu nhẹ và lăng mạn - đó đă là mệnh lệnh của khuôn sáo, Nguyễn Phan Chánh đă giữ riêng cho ḿnh. Đề tài của hoạ sĩ là con người, người nông dân của vùng châu thổ sông Hồng. Cô thôn nữ tắm cho con, một phụ nữ gách thóc, người con gái nghiêng ḿnh xuống nước... từ chủ đề cho đến độ đậm giảm bớt trong gam màu của hoạ sĩ, tới các màu sắc kín đáo của những cô thôn nữ vùng châu thổ và ngay cả các cánh đồng lúa sau mùa gặt

Cho chim ăn

Những họa phẩm nổi tiếng của hoạ sĩ Nguyễn Phan Chánh: Em Cho Chim ăn, Rửa Rau Cầu Ao, Lên Đồng, Chơi Ô Ăn Quan, Ra Đồng, Rê Lúa, Cho Con Bú, Kỳ Lưng, Trăng Lu, Trăng Tỏ, Kiều Tắm, Tiên Dung - Chử đồng Tử, Trốn T́m...

Khi qua đời, danh họa Nguyễn Phan Chánh để lại cho đời 173 tác phẩm hoàn chỉnh. Khoảng 1/3 trong số đó được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và gia đ́nh ông. Hiện nay, một số tác phẩm của ông vẫn bị thất lạc. Theo con trai họa sĩ - GS sử học Nguyễn Phan Quang th́ năm 1938, HS gửi 14 bức tranh lụa sang Nhật triển lăm, v́ loạn lạc nên toàn bộ số tranh trên không c̣n tung tích. Cũng theo ông, bức tranh Chơi ô ăn quan đang được nhà sưu tập Đức Minh lưu giữ. C̣n một số bức khác như: Lên đồng, Rửa rau cầu ao... được một số nhà sưu tập tại Pháp bảo quản. Gần đây, đă t́m ra tung tích bức Róc mía bị thất lạc 70 năm…

VÂN TRINH