Bài V



Bùi Thanh Phương: "Tôi biết ḿnh là ai"

Nghiệp vẽ đến với Bùi Thanh Phương một cách t́nh cờ và đầy duyên phận. Là con trai của danh họa nổi tiếng Bùi Xuân Phái nhưng cha anh lại chưa dạy anh "vẽ một ngày nào theo cách dạy truyền thống". Tất cả đều là do anh tự học, tự mày ṃ trong cái "trường đại học lớn” - căn pḥng chỉ vẻn vẹn vài mét vuông nơi "xưởng vẽ" của cha anh. Từ đây, anh đă bắt đầu nghiệp vẽ, xây dựng "Thế giới Phái", ra mắt giải thưởng "Bùi Xuân Phái – V́ t́nh yêu Hà Nội" và sắp tới đây là Phai’s House Company.

Tự hào là hậu duệ danh hoạ họ Bùi

Anh đă sớm trở thành trợ thủ đắc lực cho cha?
Đúng vậy. Ông cụ không phải là người sáng tác và ư thức về việc bán tranh của ḿnh. Tranh của cụ lần đầu tiên xuất hiện trước công chúng rất khiêm nhường và do tôi mang đi kư gửi tại pḥng tranh nhỏ ở Bờ Hồ. Sau này, mọi giao dịch liên quan đến tác phẩm của cha đều do tôi thực hiện. Tiền bán được tranh một phần tôi mua màu và toan, c̣n lại đưa cho cụ. Cụ lại sẻ ra đưa cho vợ và giữ lại một ít để tiêu vặt.
Tôi đă tránh cho cụ những t́nh huống khó xử khi phải tự ḿnh định đoạt giá trị vật chất cho đứa con tinh thần của ḿnh. Đó là điều ông cụ không hề muốn. Như vậy những điều trân trọng trong đời sống nghệ thuật th́ dành cho cụ c̣n những bức xúc trong việc bán tranh th́ tôi hưởng.
Hẳn người hiểu cụ Phái nhất cũng là anh?
Thực tế, tôi gần như một cố vấn, trợ lư cho ông trong hầu hết các vấn đề mà ông cảm thấy nan giải. Khi có hai bố con ngồi nói chuyện với nhau, ông thường xưng là "ḿnh" với tôi, đến nỗi nhiều khi thấy không hợp lư, mẹ tôi cũng phải can thiệp “Sao ông cứ xưng ḿnh ḿnh tớ tớ với nó? Hai bố con ngồi nói chuyện với nhau cứ như hai người bạn không bằng".
Sinh thời cụ Phái trân trọng người bạn nào nhất?
Vài ngày trước khi Bùi Xuân Phái mất, tôi có hỏi ông về những người bạn mà ông quí mến nhất. Bùi Xuân Phái đă bối rối một lúc rồi kể tên 4 người bạn mà theo ông là có t́nh và thành tâm giao từ thời khốn khó nhất: nhiếp ảnh gia Trần Văn Lưu, ông Lê Chính (tŕnh bày báo Văn Nghệ), họa sĩ Nguyễn Trọng Niết và nhà sưu tầm Nguyễn Bá Đạm. C̣n một người bạn mà Bùi Xuân Phái quư trọng gọi là anh, là nhà văn Nguyễn Tuân, tôi chưa thấy ông xưng hô như thế với ai bao giờ. Bây giờ nghĩ lại thời xưa ấy, tôi nhận thấy nhà văn Nguyễn Tuân là người bạn duy nhất của Bùi Xuân Phái từ thập niên 60 - 70. Trong suốt mấy chục năm ấy, như thông lệ, cụ Nguyễn Tuân luôn có quà sêu tết cho Bùi Xuân Phái, năm th́ cân gị, năm th́ cân thịt ḅ, năm th́ con cá chép, năm th́ chai rượu Tây. Gia đ́nh tôi trong mấy thập niên đó, có một cái tết “ra tṛ" hay không một phần cũng trông chờ vào quà sêu tết của nhà văn Nguyễn Tuân vậy.

Tôi là tôi với cả hay và kém
Anh là người con duy nhất trong gia đ́nh theo nghiệp cha, có khi nào anh cảm thấy mệt mỏi khi phải đứng trước cái bóng quá lớn ấy?
Tôi chưa bao giờ cảm thấy mệt mỏi khi đứng trước cái bóng quá lớn là cha ḿnh, mà tôi luôn tự hào và cố gắng với tâm niệm xứng đáng là hậu duệ của họa sĩ họ Bùi. Tôi sống và làm việc với một niềm tin và t́nh yêu của riêng của tôi. Câu nói "Tôi là tôi với tất cả những cái kém và cái hay" của cha đă an ủi tôi rất nhiều.
Nhưng anh cũng đă phải từ bỏ đề tài mà anh rất yêu thích là "Phố". Anh lo ngại ḿnh không vượt qua được cái bóng của cha hay không thể khẳng định, ngoài phố Phái, c̣n có một phố Phương?
Đề tài phố, nhất là phố Hà Nội là đề tài tôi yêu thích nhất, và cũng là dễ vẽ, dễ đẹp hơn các đề tài khác. Muốn vẽ phố cổ Hà Nội cho đẹp th́ chẳng có cách nào khác là phải nh́n bằng cái lăng kính của Bùi Xuân Phái, góc độ của Bùi Xuân Phái mà nếu như vậy th́ cái áo ḿnh mặc lại là cái áo ḿnh đi mượn rồi, v́ thế từ nhiều năm nay tôi đă hoàn toàn rơi vào khủng hoảng và không vẽ phố cổ Hà Nội nữa. Mặt khác, Hà Nội cũng không c̣n cảnh phố cổ nữa để cho mà vẽ. Các họa sĩ bây giờ vẽ phố cổ Hà Nội chỉ có thể dựa theo ảnh tư liệu hoặc vẽ phịa nên không có xúc cảm ǵ nhiều. Ngày xưa ông Phái vẽ, ông có bao giờ muốn cố gắng để khẳng định phố Phái đâu. V́ thế tôi tự thấy buồn cười nếu tôi vật vă làm việc để muốn khẳng định… phố Phương.
Liệu theo đuổi đề tài khác, anh có dám chắc ḿnh thành công?
Họa sĩ thường chẳng ai dại ǵ mà tuyên bố ḿnh sẽ chỉ vẽ đề tài này khác trong toàn bộ cuộc đời ḿnh. Cảm hứng sáng tác nó đến với ḿnh bất chợt như t́nh yêu, nó đến mà có hẹn trước hay biết trước bao giờ đâu. Tôi nhớ có lần Bùi Xuân Phái đă nói hóm hỉnh " Với nghệ thuật, ḿnh phải đi theo nó chứ không phải là nó đi theo ḿnh".
Vậy cụ Phái dạy anh vẽ, hay anh tự học?
Bùi Xuân Phái chưa bao giờ dạy tôi vẽ một ngày nào theo như cách dạy học truyền thống. Ở tuổi 12, tự tôi ṃ mẫm đi xin học vẽ ở Cung thiếu nhi. Cách tôi học được nhiều ở Bùi Xuân Phái là hằng ngày tôi ngồi bên cạnh bảng mầu của ông để xem ông vẽ và nghe ông nói chuyện về hội họa, nghe các quan niệm về nghệ thuật của các họa sĩ mỗi khi họ đến thăm ông. Căn pḥng của Bùi Xuân Phái ngày ấy đối với tôi là một trường đại học lớn.
Anh quan niệm thế nào về một người nghệ sĩ chân chính?
Ở thời các ông Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái, khi nhận định về một họa sĩ nào đấy, các ông thường chỉ dùng cụm từ "họa sĩ này hay". Nếu được nhận định như vậy bởi các maitre th́ người họa sĩ đó đă thành công lắm rồi. Các ông thường khen ngợi là HAY chứ không phải là giỏi (giỏi thường chỉ là khéo tay). Tiêu chí về một họa sĩ chân chính nghe có vẻ bao la và dễ khiến người ta ba hoa tán phét. Tôi nỗ lực, gắng sức mỗi ngày chỉ mong sao trong sự nghiệp của ḿnh để lại được một hoặc hai bức tranh HAY cho đời, thế cũng là đủ cho một cuộc đời, phải không bạn?
Nghệ thuật đ̣i hỏi sự sáng tạo và cá tính, anh có tạo được một thế giới riêng trong nghệ thuật không bị ảnh hưởng mà vẫn đạt được cái đỉnh nghệ thuật như cha ḿnh?
Tôi nghĩ làm nghệ thuật phải tránh được bức xúc và phải có niềm tin, không bị cuốn theo những giá trị trước mắt. Không phải thấy hoạ sỹ khác kiếm được 5.000 đô hay 10.000 đô một bức tranh mà bức xúc và chạy theo phong cách của người khác để không c̣n cơi riêng.
C̣n trong nghệ thuật không nên so sánh thế hệ của cha tôi và tôi nhiều như thế. Ví dụ trong văn học, các nhà văn đương đại chắc ǵ đă viết hay hơn các cụ. Phải chấp nhận với nhau rằng, kể cả mỹ thuật thế giới cũng chưa chắc đă có cái đỉnh như các danh hoạ thời trước chứ không riêng ở Việt Nam.
Nhiều hoạ sỹ mong muốn được chịu ảnh hưởng từ cha tôi nhưng tôi lại vùng vẫy để thoát ra khỏi sự ảnh hưởng ấy và đă thoát vài năm nay. Tôi không vẽ những đề tài mà ông cụ đă thành công như Phố chẳng hạn v́ nếu tôi vẽ, tôi biết chắc chắn ḿnh sẽ nh́n phố dưới cách nh́n của cha. Bởi tôi biết chỉ có nh́n góc nh́n của ông cụ th́ con phố nó mới đẹp được. Mà Hà Nội cũng chẳng c̣n phố cổ mà vẽ.
Theo đuổi nghề cầm cọ đă lâu, gần đây Bùi Thanh Phương mới được nhắc nhiều trên báo chí. Anh có cho đây là niềm an ủi?
Thực sự, đọc bài báo khen ḿnh, tôi thấy rất phù du và chẳng để làm ǵ cả. Người nghệ sĩ nên tự biết ḿnh đang ở đâu. Tôi cũng biết ḿnh là ai khi tôi xem tranh của các họa sĩ đương đại chứ. Tuy nhiên tôi tự nhận ḿnh là thứ quả c̣n xanh, chưa bao giờ tôi thực sự hài ḷng về tác phẩm nào của ḿnh cả. Có rất nhiều hoạ sĩ được khen trên báo giới, song đó chỉ là ngôn ngữ, mà ngôn ngữ th́ có tâng bốc hay chê bai th́ nó cũng sẽ chẳng làm cho bức tranh đẹp lên hay xấu đi. Nó vẫn thế. Tôi nghiệm thấy, những bức tranh đẹp nhất của Bùi Xuân Phái lại rơi vào thời kỳ thập niên 60, 70, những năm tháng mà thời đó báo chí không bao giờ đoái hoài ǵ tới nghệ thuật của ông. Mọi người bây giờ bảo bức nào của ông cũng đẹp, thế khi xưa, bức tranh đó cũng vẫn thế mà ?
Cũng v́ lẽ đó, nhiều khi báo giới hại anh em hoạ sĩ lắm. Có nhiều người vẽ cũng chỉ tạm được thôi, gọi là góp vui cho vườn hoa hội hoạ thêm lạ,thêm phong phú. Nhưng 20 năm trước, tranh của họ c̣n khá hơn bây giờ, thế mà vẫn được ca ngợi măi về một cái đĩa hát đă chạy ṃn nhẵn.
Tôi cứ nh́n các bậc tiền bối như ông Phái, Nghiêm, Sáng… làm việc miệt mài cả đời mà có mấy khi được giới truyền thông nhắc tới đâu. Tài năng là điều rất khó nói. Như ông cụ nhà tôi, đến cuối đời vẫn c̣n hoài nghi tác phẩm của ḿnh. Mỗi khi vẽ xong một bức, cụ lại đứng ngắm nghía, không hài ḷng, lại xoá đi,cụ xóa tranh cũng hăm hở như vẽ tranh vậy. Thấy ông xóa tranh, tôi tiếc đứt ruột mà không thể can ngăn được. Nói thế để thấy rằng, người tài năng vẫn luôn tự hoài nghi và nó rất cần thiết với nghệ sĩ, giúp họ tự đẽo gọt ,lựa bỏ đi những ǵ thừa.
Vậy, mỹ thuật đương đại có điều ǵ khiến anh lo ngại?
Hiện nay, nhiều hoạ sĩ sáng tạo theo kiểu tự nhốt ḿnh trong xưởng vẽ rồi… phịa ra tất cả mà không cần ghi chép tư liệu từ cuộc sống. Có vẻ như hội hoạ Việt Nam ngày càng xa rời Trường phái Paris mà chúng ta được thừa hưởng từ người Pháp. Cách vẽ kiểu tưởng tượng, không đúng mà cũng không sai chỉ hay hay theo hội chứng và mode nhất thời, không cần đạt chuẩn mực nào cả. Trong khi đó, trí tưởng tượng của con người là có hạn và rất yếu, cách tốt nhất để tránh nhàm chán là bám vào hiện thực, vào thiên nhiên. Thí dụ, mỗi khi tôi vẽ chân dung thiếu nữ th́ cô gái ấy nếu không là người ḿnh thầm yêu th́ cũng là bạn gái, có tên để gọi chứ không phải là từ thế giới tưởng tượng nào. Cái này, tôi thừa hưởng từ cha, nghệ thuật của Bùi Xuân Phái thành công là nhờ sự chân thành và trong t́nh yêu cũng thế, chân thành mà ngô nghê vẫn gây xúc động hơn sự giả dối bóng bẩy.


Giả thưởng Bùi Xuân Phái – V́ t́nh yêu Hà Nội

Nghe nói anh đang cùng hai người bạn tích lũy tiền để thành lập giải thưởng mang tên cha anh, họa sĩ Bùi Xuân Phái?
Khi tôi ngỏ ư muốn thành lập giải thưởng Bùi Xuân Phái, tôi đă nhận được sự tán thưởng của các bạn tôi là các nhà sưu tập lớn, đó là Trần Hậu Tuấn và Bùi Quốc Chí. Ban đầu, chúng tôi dự kiến số tiền gửi ngân hàng sẽ vào khoảng 30 ngàn đô la Mỹ, như vậy lăi xuất hằng năm sẽ được hơn một ngàn. Số tiền lăi ấy sẽ vĩnh viễn giành cho "giải thưởng Bùi Xuân Phái". Nhưng hiện tại, chúng tôi c̣n đang thảo luận thêm, bởi ư kiến của Trần Hậu Tuấn muốn giải thưởng có sức nặng hơn, nghĩa là, số tiền gửi vào nhà băng sẽ phải nhiều hơn thế. Chúng tôi dự tính, giải thưởng này sẽ chính thức được trao lần đầu tiên vào ngày sinh của cụ Bùi Xuân Phái (1.9.1920 -1.9.2008). Hằng năm vào ngày 1 tháng 9 sẽ là ngày trao giải thưởng này.
Anh có thể cho biết rơ hơn về đối tượng và cơ cấu của giải thưởng Bùi Xuân Phái?
Cơ cấu của giải sẽ do những thành viên trong nhóm thành lập giải thưởng soạn thảo và đối tượng được trao giải sẽ là người có tác phẩm xuất sắc nhất trong năm thuộc lănh vực Văn học và Nghệ thuật. Nhưng tôi nghĩ, trong tương lai, Giải thưởng Bùi Xuân Phái sẽ được trao cho một tổ chức văn hóa có uy tín điều hành.
Lập nên giải thưởng Bùi Xuân Phái - V́ t́nh yêu Hà Nội cũng là một cách vinh danh Bùi Xuân Phái. Tuy nhiên, thực tế tiêu chí của giải thưởng này đang dừng lại ở mức định h́nh?
Tôi không nói là không hài ḷng. Ở trong bối cảnh như hiện nay th́ những gương mặt đă chọn để trao giải là v́ họ có những ư tưởng rất hay. Tuy nhiên, nếu chỉ khép lại giải thưởng này cho hội hoạ th́ sẽ rất mệt để t́m các gương mặt. Tuy nhiên, cũng là một nghệ sỹ, tôi luôn mong muốn có những tác phẩm đẹp. Mấy chục năm rồi chưa có công tŕnh mỹ thuật nào tầm cỡ.
Box thông tin:
Trao tặng giải thưởng Bùi Xuân Phái cho 5 tác phẩm
Chiều nay 31/8, Báo Thể thao & Văn hóa cùng đại diện của gia đ́nh cố họa sĩ Bùi Xuân Phái đă lần đầu tiên công bố và trao Giải thưởng "Bùi Xuân Phái - v́ t́nh yêu Hà Nội" cho 5 tác phẩm.
Ngày 31/8 cũng chính là ngày sinh của danh họa Bùi Xuân Phái. Giải thưởng "Bùi Xuân Phái - v́ t́nh yêu Hà Nội" sẽ trở thành giải thưởng thường niên và được trao vào đúng vào ngày này hàng năm dành cho các tác giả, tác phẩm, công tŕnh, hoạt động, ư tưởng có hàm lượng nghệ thuật và khoa học cao, gắn bó với các mặt của đời sống Hà Nội và thấm đượm một t́nh yêu Hà Nội.
Giải thưởng "Bùi Xuân Phái - V́ t́nh yêu Hà Nội" là một giải thưởng mở mang tính xă hội hóa, được b́nh chọn và đề cử của Hội đồng Giám khảo và cộng đồng.
Hệ thống sẽ bao gồm Giải thưởng chính thức trị giá 15 triệu đồng, một số tặng thưởng bằng tiền mặt hoặc giá trị hiện vật theo từng năm và có một tặng thưởng do khán giả b́nh chọn.
Năm 2008 Giải thưởng Bùi Xuân Phái chính thức được ra mắt và trao giải thưởng cho 5 tác phẩm sau :
1. Bộ tiểu thuyết đồ sộ về triều Trần trong 175 năm lịch sử của tác giả Hoàng Quốc Hải gồm "Băo táp cung đ́nh", "Thăng Long nổi giận", "Huyền Trân Công chúa" và "Vương triều sụp đổ".
2. Dự án Thành phố sông Hồng của tác giả Văn Thơ. Dự án nhằm chỉnh trị ḷng sông Hồng đoạn qua Hà Nội và TP Sông Hồng, thực hiện nắn lại đê, kè bê tông hai bờ xung quanh băi giữa tạo quỹ đất xây dựng một thành phố mới.
3. Con đường gốm sứ của nữ nhà báo Nguyễn Thu Thủy và nhóm cộng sự. Dải đê dọc Hà Nội dài 6 km ven sông Hồng từ An Dương xuống đến Phà Đen sẽ là những bức tường mang tính nghệ thuật.
Các tác phẩm trải dài dọc con đường mang nét đẹp trong di sản nghệ thuật, tranh gốm của các nghệ sĩ đương đại của Việt Nam và quốc tế; tranh gốm dân gian và tranh của thiếu nhi.
4. Vở Cải lương "Cung phi Điểm Bích" của tác giả Hoàng Công Khanh, đạo diễn Quỳnh Mai và dàn diễn viên nghệ sĩ Nhà hát Cải lương Việt Nam. Liên tục có tới 70 buổi diễn trong ṿng 2 tháng tại Thủ Đô, có tới hơn 1.500 tăng ni Phật tử cũng tới rạp để xem vở diễn.
5. Phác thảo khổng lồ "Chiến lũy và hoa" của họa sĩ trẻ Doăn Sơn khổ 2 m15 x 9m3 với những h́nh ảnh không quên của ngày đầu toàn quốc kháng chiến năm 1946.
Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc - một trong 5 vị giám khảo của Giải thưởng "Bùi Xuân Phái - V́ t́nh yêu Hà Nội" cho biết: "Giá trị vật chất của giải thưởng không cao nhưng lớn về tinh thần. Giải thưởng là sự quan tâm của chính người dân, nghệ sĩ, cộng đồng tới vẻ đẹp và con người với t́nh yêu Hà Nội".
(http://www.tienphong.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=135462&ChannelID=7)
Triển lăm "Giải thưởng Bùi Xuân Phái - V́ t́nh yêu Hà Nội"
Chiều 22-11, Tại Nhà triển lăm số 45 Tràng Tiền - Hà Nội đă khai mạc Triển lăm "Giải thưởng Bùi Xuân Phái - V́ t́nh yêu Hà Nội" . Đây là giải thưởng về Văn hoá nghệ thuật do Quỹ Bùi Xuân Phái và báo Thể thao và Văn hóa tổ chức hằng năm, vào dịp kỷ niệm Ngày sinh của danh họa Bùi Xuân Phái.
Quỹ này dành trao cho những tác giả, tác phẩm, công tŕnh có những đóng góp xuất sắc vào việc tôn vinh Hà Nội, thể hiện t́nh yêu sâu lắng với mảnh đất và con người Thăng Long.

Với h́nh thức đa phương tiện, triển lăm trưng bày năm tác phẩm vừa được giải thưởng đầu tiên gồm: Bộ tiểu thuyết lịch sử bốn tập về triều Trần (Nhà văn Hoàng Quốc Hải); Dự án "Thành phố Sông Hồng" và Dự án "Quy hoạch chỉnh trị sông Hồng, sông Đuống" (họa sĩ Văn Thơ), "Dự án Con đường gốm sứ ven sông Hồng" (họa sĩ Nguyễn Thu Thủy); Vở cải lương "Cung phi Điểm Bích" (tác giả Hoàng Công Khanh, đạo diễn Quỳnh Mai và tập thể diễn viên Nhà hát cải lương Việt Nam); Phác thảo bức tranh sơn dầu khổ lớn "Hà Nội chiến lũy và hoa" (họa sĩ Nguyễn Doăn Sơn).
Các tác phẩm này tuy khác nhau về loại h́nh, về thể loại nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung nhất, đó là, t́nh yêu sâu lắng với Hà Nội, là sự gắn bó máu thịt với mảnh đất Thăng Long ngàn năm văn hiến.

Triển lăm khai mạc ngày 22/11 và kết thúc vào 28/11 tại Nhà triển lăm 45 Tràng Tiền – Hà Nội.
http://www.vnmedia.vn/newsdetail.asp?NewsId=150006&CatId=58

Đưa Phái House ra thế giới
Di sản cha để lại giúp gia đ́nh anh sống thoải mái và anh cũng thực hiện được nhiều kế hoạch như xây dựng Thế Giới Phái, Giải Thưởng Bùi Xuân Phái...?
Di sản của cha giúp gia đ́nh đạt đến mức độ nào đấy về tài chính song đó cũng là lúc tôi nhận ra tiền không phải là thứ quyết định hạnh phúc. So với ngày cha c̣n sống, diện tích đất của gia đ́nh đă tăng lên 8 lần, nhưng t́nh cảm th́ lại không tăng theo được như thế. Ngày xưa, ông cụ nhà tôi vừa vẽ tranh vừa tiếp khách, v́ lúc nào nhà cũng chật người đến thăm, pha ấm trà, khách ngồi ề a cả ngày luôn. Bây giờ, h́nh ảnh thân t́nh đó là rất hiếm, khách muốn đến chơi nhà phải gọi điện trước và nêu lư do. Có thể đời sống thời hiện đại này đă tự làm nghèo thế giới tinh thần và t́nh người của chúng ta đi chăng. Nhưng dẫu sao, đầy đủ về kinh tế cũng giúp ḿnh vẽ tự do hơn, thoải mái hơn mà không c̣n bị những bức xúc mưu sinh câu thúc nữa.
Anh đầu tư mở pḥng triển tư nhân "Thế giới Phái" đă lâu song có vẻ vẫn ít người biết. V́ sao thế?
Toà nhà của Thế giới Phái phải đi vào con ngơ nhỏ nên không tiện để khách ghé thăm, nếu có chỉ là người quen hoặc khách hâm mộ tranh ông. Tôi muốn mua lại ngôi nhà ở mặt tiền để mở rộng "Thế giới Phái" song đó là cửa hàng của nhà nước, không được phép bán.
Anh có kế hoạch ǵ cho Thế Giới Phái phong phú hơn?
Tôi muốn xây dựng thêm pḥng bảo tàng, trong đó trưng bày tượng sáp của cụ Phái và các bạn bè như Nguyễn Tuân, Văn Cao, và Trịnh Công Sơn... Bên cạnh đó, tôi sẽ bày các dụng cụ của họ như giá vẽ, bút và các thứ khác. Tôi cũng dự định mở những buổi party, xen lẫn với hội thảo để người mộ điệu có thể trao đổi thông tin, chiêm ngưỡng danh phẩm mà họ thích. Cuộc sống cần được chia sẻ như thế, nếu không thật vô tích sự và nhàm chán.
Đang làm công việc sáng tác, ông quyết định kinh doanh trong lĩnh vực hội hoạ?
Kinh doanh thuần tuư th́ không phải là mục tiêu của tôi. Mà xuất phát từ sự kiện hăng Sotheby’s bán đấu giá tranh giả của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái vừa qua, cùng với những thực tế khác liên quan đến uy tín, giá cả của tác phẩm hội hoạ VN trên các sàn đấu giá khu vực và quốc tế, tôi quyết định thành lập Phai’s House Company (Công ty Nhà của Phái).
Phai’s house Company chuẩn bị ra mắt sẽ thế nào?
Tôi đang liên hệ với luật sư để làm thủ tục thành lập công ty với đầy đủ các điều lệ, pháp lư. Mong muốn của chúng tôi là đưa tranh Việt tham gia các sàn đấu giá quốc tế. Tại đây, giá bán tranh cao hơn rất nhiều so với trong nước, nhưng kinh phí cho mỗi lần đem tranh đi đấu giá hoặc triển lăm cũng phải từ 10.000 USD - 20.000USD. Tháng 5/2009, tôi sẽ mang bốn hoạ phẩm của cha cùng các bức tranh tôi vẽ chân dung ông đến một hội chợ mỹ thuật thế giới được tổ chức tại Hồng Kông. Tôi đă đóng một nửa tiền lệ phí cho một gian hàng tại đây. Mũi lao đă được phóng đi và không thể lấy lại được nữa nên phải tiếp tục cuộc chơi thôi. Và cuộc chơi này, nếu không muốn sập tiệm th́ không được phép mắc sai lầm dù chỉ một lần.
Thực tế đó trong con mắt ông ra sao?
Thị trường tranh trong nước kém phát triển. Nhà sưu tầm, gallery nh́n chung an phận, tư duy hàng xén. Tranh giả, tranh nhái tràn lan làm hại uy tín hoạ sĩ và gây tâm lí bất an, mất tin tưởng cho người sáng tác lẫn người mua. Thiếu quy chế cho các hoạt động này, thiếu môi trường và cọ xát cho các hoạt động chuyên môn, học thuật. Tranh VN ra ngoài luôn chịu giá thấp hơn trên các sàn đấu giá dù chất lượng không thua kém. Mà ở đó, tiếng nói của hoạ sĩ và nhà chuyên môn VN không được coi trọng v.v.
Ông có "tham vọng" ǵ với công ty có thể sẽ chóng gây chú ư với cái tên hoạ sĩ bậc thầy này?
Tham gia các sàn đấu giá quốc tế, tổ chức triển lăm của các hoạ sĩ đă ít nhiều thành công trong và ngoài nước, giới thiệu các gương mặt của mỹ thuật VN quá khứ và đương đại, phấn đấu cho những giá trị có tính chất thương hiệu và uy tín của tranh VN đối với thị trường nước ngoài, giới thiệu những gương mặt hoạ sĩ tiêu biểu, nổi tiếng ở nước ngoài với giới nghệ sĩ và công chúng VN.
Nguyện vọng, mục tiêu hoạt động của công ty muốn bao quát một phạm vi rộng lớn. E rằng quá sức chăng?
Trong dự định của tôi th́ phải thực hiện từng bước một. Bởi có tiềm lực, uy tín và thành công mới có thể đi tiếp những chặng đường lớn hơn. Để chuẩn bị cho hoạt động đầu tiên, tôi đă kư một hợp đồng thuê không gian tổ chức triển lăm tranh của hai cha con Bùi Xuân Phái và Bùi Thanh Phương tại Hong Kong vào giữa năm 2009. Đây là thách thức lớn v́ chi phí rất cao, thời gian triển lăm chỉ có 3 ngày. Làm sao có thể bán được tranh để thu lại được một phần? Nhưng cơ bản là tôi muốn mua kinh nghiệm, xác định ra biển lớn th́ phải mày ṃ, chứ chỉ mang tâm lí con buôn th́ sẽ thụt ṿi mất! Tôi xác định việc tổ chức triển lăm để giới thiệu tranh Bùi Xuân Phái sẽ đưa đến một cái nh́n rơ ràng, chân xác hơn về tác phẩm, giá trị của ông trong bối cảnh thật giả lẫn lộn hiện nay.

 H́nh như ở ta chưa từng có mô h́nh công ty hoạt động như vậy mà chủ yếu việc buôn bán tranh được thực hiện bởi các nhà sưu tầm, gallery và tự thân hoạ sĩ. Liệu sự khai phá này có gặp quá nhiều "vạn sự khởi đầu nan”?
"Liều" đi những bước đầu tiên th́ gian nan vất vả là tất yếu! Để có thể hoàn thành những mục tiêu đề ra th́ bắt buộc không được sai lầm, curator (giám tuyển) phải có năng lực, uy tín, công ty phải tập hợp, xây dựng được nguồn dữ liệu, thông tin chính xác và phong phú về hội hoạ VN, thế giới liên tục nắm bắt, phân tích t́nh h́nh thị trường tranh quốc tế v.v. Nhưng những điều kiện tiên quyết cũng chính là tiềm lực. Tôi hy vọng có thể kêu gọi được các “đại gia” vào Hội đồng quản trị để có quỹ cho các hoạt động.
Box thông tin:
Để mở đầu cho hoạt động của Phai’s House, trong tháng 3 năm 2009, tại 31 Cửa Đông đă diễn ra triển lăm trưng bày những bức ảnh quư giá về Bùi Xuân Phái cùng bè bạn, mang tinh thần "Bùi Xuân Phái – V́ t́nh yêu Hà Nội". Triển lăm kéo dài 1 tháng, đem lại nhiều bức ảnh quư giá, mới mẻ, giúp công chúng thêm hiểu và gần gũi hơn với thế hệ những gương mặt làm rạng danh nền nghệ thuật nước nhà như Bùi Xuân Phái, Văn Cao, Nguyễn Tuân…
(Tổng hợp từ các báo: Vietimes, VTCnews, Tổ Quốc, Sành Điệu… cùng website và blog cá nhân của hoạ sĩ Bùi Thanh phương)




Tiếng Anh :

Bui Thanh Phuong: ‘I know who I am’.

Bui Thanh Phuong started painting by chance and fortune. Being son of a very famous painter Bui Xuan Phai, he has never been taught painting as traditional ways. What he has today owing to his self-studying and Endeavour in his “big university”- his 2-square metres room in his father’s painting workshop. Here, he started his painting career and built a “Phai’s World”, launched Prize title “Bui Xuan Phai- for a love to Hanoi” and the coming Phai’s House Company.

Pround of being a descendant of the Bui family- a famous painter
you soon become your efficient supporter, don’t you?
That’s right. My father is not a painter who can be well aware of the sales of his paintings. At the first time of being putting into publics, his paintings were very modest and I had to consign them in smaller shops near Lake. Then, any transactions of his works are made by me. Some of earnings I use for colors, the rest of which I give to him. He gave some of his earning to his wife and kept some for his allowance.
I have protected him from being confused on valuing his ‘spirit children’ that he does not want. Therefore, all respects in artistic life are for him and urgent matters in selling painting are for me.
You also understand him best, don’t you?
Actually, I am nearly his consultant and assistant in any problems that he feels difficult to solve. When we are talking to each other, he always calls himself “ḿnh” (very casual ways), which my mother doesn’t like and often say “why do you call yourself “minh” when you are talking to your son? You are as if you are friends”.
When Mr.Phai was still alive, who was his best friend?
Some days before he died, I had asked him about his best friends, he was embarrassed for a moment and told me names of four his friends who are, in his opinion, of best sentiment and became close since the most difficult times. They are photographer Tran Van Luu, Mr. Le Chinh (Arts Paper), painter Nguyen Trong Niet, and collector Nguyen Ba Dam. There is one who he esteemed best is writer Nguyen Tuan. He called Mr. Nguyen Tuan his brother, which I have never seen before. As I could see, writer Nguyen Tuan was his only friend in the year 1960s and 1970s. During this tens years, Mr. Nguyen Tuan, at Tet, presented him with, sometimes pork-pie, a kilogram of beef, a carp, or a bottle of Western wine. During these years, we whether had a very prosperous Tet or not depending on Mr. Nguyen Tuan’s gifts.

I am myself, both good and bad
You are the only person who succeed your father, have you ever felt tired when you have to stand in front of such a great people?
I have never felt tired when I stand in front of such a great person who is my father. In stead, I always feel proud of him and try my best to deserve to be a descendant of the painter Bui. I live and work with great belief and love. My father’s saying “I am myself, both good and bad” comforts me.
However, you also have to give up your favorite topic that is “Pho” (City). Are you afraid that you cannot overcome your father’s image or cannot affirm that besides Phai’s “Pho”, there exists “Phuong’s Pho?
Street topic, especially Hanoi, is the one that I like best. It is also easy to paint and more beautiful than the others. To have beautiful paintings of ancient streets, there is no ways except views through Bui Xuan Phai’s eyes and points, therefore, what I am wearing is what I took from other, in these years, I am completely in a crises and don’t paint Hanoi ancient streets. On the other hand, now there are no ancient streets in Hanoi. At present, to paint ancient streets, painters have to base on documentary pictures or their own imagination, therefore, not much emotion is shown. In the past, when Bui Xuan Thai painted he never tried to show what called “Phai’s Pho”. I find it funny if I try to affirm a Phuong’s Pho.
Do you sure that you will be successful in other topics?
No painters who are so stupid that announce which is the only topic in their whole life. Inspiration of painting suddenly comes like love without any appointment or origin. I remember Mr. Thai said, “For arts, we have to run after it, it never follows us”.
Did Mr. Phai teach you painting or you study yourself.
He has never taught me as a traditional way. At the age of 12, I joined a class in Children’s House. I learnt him by sitting next to his palette to see he paints and listen to his ideas about other artists’ styles whenever they visited him. My father’s room was really my big university.
What do you think about a true artist?
In the times of Nguyen Sang, Bui Xuan Phai, on judging an artist, they often used phrase “he is good”. It can be considered successful if an artist is judged like this. To praise, these artists often use the word “Hay” (good) not “gioi” (excellent) because excellent is often used to indicate the skills. Norms of a true artist seem to be large and easy to be talked garrulously about. I try and strive every day with a hope that in my whole career I can have one or two good paintings. That is enough.
Arts require creativeness and characteristics, have you had your own world without any your father’s effects.
I think that in art, you’d better avoid urgent matters and believe, and affected by foreseen values. It is suggested to avoid following other artists when you see them earn 5000 USD or 10,000 USD.
In artist, it is also strongly recommended that you should not compare two generations. For example, in literature field, we are not sure that current writers write more excellent than the older generation did. We have to accept that not only in Vietnam but also in the world; current fine arts cannot reach to the top as the older generations could.
Many other painters hope to be influenced by my father while I am trying to escape it and I have succeeded. I have not painted about topics that my father had such as Streets, because I know that if I have, I will look the street in the ways that he had. I know that only in his view, the streets can be so beautiful. An in fact, Hanoi has lost all what they had.
A long time with painting, you are recently talked about press. Do you find it a solace?
In fact, I find all praises for me on any kind of media are short-lived and of no use. An artist should know his position. I know who I am whenever I look at others’ painting. I myself find that I am an “unripe fruit” and I have never felt satisfied with my works. Many painters who are highly appreciated, but I think these praises are simply words, which even are for criticizing or praising cannot make the painting more beautiful or ugly. They are what they are. I find that the best paintings of Bui Xuan Phai are those painted in 1960s and 1970s, when press or media had no concern about his arts. People now say that any of his works are beautiful, they are what they are, aren’t they?
For such reason, in some extent, press sometimes do harm to artists. Some people who have passable works, which only bring some strange things to the painting garden, in the last 20 years, were praised constantly for their old works.
I see that ancestors such as Mr. Phai, Sang, Nghiem…who had devoted his whole life for arts are not concerned by press. It is not easy to talk about talent. Like my father, until the end of his life, he still suspected his works. Finishing a work, he stood and kept looking at it, in case of dissatisfaction, he erased it in a way he painted it. Seeing that, I regretted his pain but failed to prevent. I want to say that talented people are always of various suspicions, which are necessary for artists to whittle and give away redundant things.
What problems of current arts are you worried about?
At present, many painters only imprison himself in his room to cook up without any interference from real life. Vietnamese painting at present seems to be diverging from Paris School that we enjoyed from French. Painting bases on imaginations, not true or not false, or according to fashion is of no standard. While people’s imagination is rather weak and limited, the best way to avoid bore is to stick to reality and nature. For example, I only paint girls who are my friends, with real name not from the imagination, or at least whom I love secret. I inherit this thought from my father; Bui Xuan Phai’s success resulted from honesty, as in love. Honesty but silliness is still more moved than ornately deceit.
Bui Xuan Phai Prize- For a love to Hanoi
We heard that you and two of your friends are saving money to establish a prize with your father’s name painter Bui Xuan Phai.
At the first time when I showed my hope to establish Bui Xuan Phai Prize, I was supported by my friends who are great collectors such as Tran Hau Tuan and Bui Quoc Chi. At first, we estimated that with 30,000 USD at bank, every we would have more than 1,000 USD. This interest will be eternal for “Bui Xuan Phai Prize”. Now we need to discuss more because Tran Hau Tuan wants to increase the value of prize that is the amount of money at bank must be bigger. We expect to award the first prize on the date of birth of my father (1.9.1920 -1.9.2008). On 1st September every year, this prize is awarded.
Can you give more information about awardees and structure of the prize?
Structure of prize will be drafted by founders and awardees are who have best works in literature and art of the year. But I think, in the future, this prize will be handed over a prestigious cultural organization.
The establishment of Bui Xuan Phai Prize- For a love to Hanoi is also a way of honoring Bui Xuan Phai. However, norms of this prize remain expected.
I do not say I am not satisfied. In current context, people who are chosen because they have prominent ideas. However, if the prize is only for painting, it is very difficult for us to choose deserved faces. Also be a artist, I always desire beautiful works. Tens year have passed, there hasn’t any significant works.

Information box:
Award Bui Xuan Phai Prize for 5 works
In the afternoon, 31st August, Sports and Culture Paper and the late painter Bui Xuan Phai’s family, for the first time, announced and awarded “Bui Xuan Phai Prize- For a love to Hanoi” to 5 works.
The date 31st August is also the date of birth of the famous painter Bui Xuan Phai. “Bui Xuan Phai Prize- For a love to Hanoi” will be awarded annually on this date for writers, composers, works, activities, and ideas of high artistic and scientific features, close to all living aspects in Hanoi, and imbrued with love to Hanoi. .
“Bui Xuan Phai Prize- For a love to Hanoi” which is a prize of high socialization is selected and nominated by Examiner Commission and public.
The prize includes Official Award valued 15 million Vietnam Dongs, some awards in cash or presents, an award is nominated by audiences.
In 2008, the prize officially presented before public and awarded the 5 following works:
1. A set of novels about Tran Dynasty in 175 years by writer Hoang Quoc Hai, including "Imperial palace storm ", "Thang Long growing angry ", "Princess Huyen Tran", and "Collapsed royal dynasty".
2. Project on Red River City by Van Tho. This project aims at directing the bed of Red River, section over Hanoi and Red River City, resetting and strengthening the dykes and embankment on the two sides around the central plain creating new land for the construction of a new city.
3. Ceramic Road by journalist Nguyen Thu Thuy and her coworkers. The 6-kilometre dyke section along Red River from An Duong to Pha Den will be an artistic wall.
Works displayed along the road carry beauty of various artistic heritage and ceramic painting composed by current Vietnamese and international artists; popular ceramic paintings and children’s’ paintings.
4. The reformed theatre “Imperial concubine with azure" by Hoang Cong Khanh, directed by Quynh Mai, and performed by actors from Vietnam Performed Theatre. There are continuously 70 shows in two months in Hanoi with the attendants of total of 1,500 Buddhist monks and nuns.
5. Enormous painting draft of “Stronghold and flower " by young painter Doan Son, dimension 2 m15 x 9m3 with unforgettable pictures of the first days of whole country war resistance in 1946. .
Researcher of Hanoi Nguyen Vinh Phuc- one of 5 examiners of Prize said “the material value of the Prize is not high but its spirit one is significant. Prize is concerns from people, artists, and community to the beauty and people with love to Hanoi”.
(http://www.tienphong.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=135462&ChannelID=7) Exhibition “Bui Xuan Phai Prize- For a love to Hanoi”
In the afternoon, 22 November, at Exhibition Hall, 45 Trang Tien, Hanoi, there open an Exhibition “Bui Xuan Phai Prize- For a love to Hanoi". It is the prize that is annually sponsored and held by Bui Xuan Phai Fund and Sports and Culture Paper on the birthday anniversary of famous painter Bui Xuan Phai.
This fund is to award writers, works, and projects, which have great contribution to honour Hanoi and show deep love to the land and Thang Long people.

On the base of mass media, exhibition displayed 5 works which were awarded including the set of 4-volume novels about Tran Dynasty (by Hoang Quoc Hai); “The Red River City” Project; and “The Red River and Duong River Resetting” project (painter Van Tho); “Ceramic Road along the Red River” project (by Painter Nguyen Thu Thuy) ); The reformed theatre “Cung phi Điểm Bích" (by Hoang Cong Khanh, directed by Quynh Mai, and performed by actors from Vietnam Performed Theatre).; Enormous painting draft of “Stronghold and flower “ (by young painter Doan Son).
These works are different in forms but have the same deep love to Hanoi and have strong attachment to Thang Long- a thousand-year-old land.


Bring Phai House into the world
Property your father left brings you and your family a comfortable life and you are able to fulfill many plans such as the establishment of Phai’s World, Bui Xuan Phai Prize…?
Property my father left us, to some extent, financially supports us; at the same time we understand that money cannot determine our happiness. In comparison with the time when my father was still alive, our land area has 8 times larger, but happiness does not have such increase. In the past, my father painted while serving visitors because my house, at that time, always was full of visitors; they had tea and talked all the day. Now, that scene becomes rare, anyone who wants to visit us has to call for an appointment with reason. The modern world seems to make our spirit lives and people sentiment poorer, doesn’t it? However, wealth helps I paint more freely and comfortably without any thought of earnings. .
You have opened the exhibition “Phai’s World” for a long time, not many people know about that. Why?
The house of “Phai’s World” is in a small alley, so it is not convenient for visitors, if any they are acquaintances or my father’s fans. I want to buy a house on the main street to broaden Phai’s World, but it is state owned and not permitted to sell.
What is your plan to make Phai’s World more plentiful?
I want to build more museums, in which I display wax statues of my father and his friends such as Nguyen Tuan, Van Cao, and Trinh Cong Son…Besides, I also exhibit their tools and equipments such as easels, brushes, and others. I also expect to hold parties combining with workshops so that people who concerns can exchange information and contemplate famous works. I think exchanging is very important to our life, without it life will be boring and of no use.

Giving up painting, you change to trade in paintings, don’t you?
Simply business is not my target. From the event that Sotheby’s group sold at auction Bui Xuan Phai’s paintings and reality relating to prestige and prices of Vietnam painting works at regional or international auction, I decided to establish Phai’s House Company.

How will Phai’s house Company be launched?
I am contacting with lawyer to fulfill the necessary procedure to establish the company with full of legal regulations. I hope to bring Vietnamese painting works to the international auctions. There, prices are much higher than in Vietnam, however, expenses for these works are estimated at from 10,000 USD to 20,000USD. In May 2009, I will bring four of my father’s paintings and my painting of his portraits to a big fine art fair held in Hong Kong. I have paid half of fee for a stall there. Arrow has been shot and I couldn’t undo it, so have to continue. In this game, no permission for mistakes is available, even once, if I want to have success.

What do you think about such real context?
Internal painting market is under developed. Collectors, galleries seem to count their blessings and have thought of small wares vendors. Imitation paintings spread, do harm to painter’s prestige and worry both painters and buyers. We still lack of regulations on these activities and environment for professional and learning activities. Vietnamese paintings have been undervalued even though its quality is not second to none. Moreover, there, opinions of Vietnamese painters and experts are not highly appreciated.

What do you think your company can do by names of these master painters?
Attending international auctions; holding exhibitions, displaying works of famous international or internal painters; introducing both Vietnamese past and current painters; contributing to values of brand names and prestige of Vietnamese paintings; introducing names of foreign prominent painters to Vietnamese artists and public.

Your company aims at embracing a large area. Do you think that it beyond your ability?
I plan to fulfill this target step by step. Because only potentials, prestige, and success can help us continue larger stages. To prepare for the first action, I have entered into a contract on hiring a space for the painting exhibitions of Bui Xuan Phai and Bui Thanh Phuong’s paintings in Hong Kong in the middle of 2009. It is really a big challenge for me because it costs a lot of money while the exhibition lasts only 3 days. How can I do to sell out these paintings to earn parts of expenses? What I really need is experience. I think that to penetrate into large sea, it is necessary to study and avoid the thought of a dealer. I hope that the exhibition can bring a clearer and exact view of Bui Xuan Phai’s works and values in such complicated contexts.
 In Vietnam there have never been such a company, there are only companies trading in paintings operated by collectors, gallery, and painters. Do you think that such a big change will face with plentiful of “the first step is the hardest”?
Venturing” to initiate, difficulties are indispensable. To fulfill all set targets, it is not allowed to any mistakes; curators must be of good ability, prestige; company must gather and build up various and precise data and information about Vietnamese and international paintings; and continuously grasp as well as analyze international market situations…However the deciding requirement is capacity. I hope to draw attentions of “rich people” to our Board of directors, so that we can have funds for various activities.

Information Box:
To start, in March 2009, at 31 East gate, an exhibition displaying precious paintings, with spirit of “Bui Xuan Phai- A love to Hanoi, of Bui Xuan Phai and his friends’ was established. The exhibition lasted 1 month, bringing a lot of precious and new into public, here people can get close to as well as get to know about artists who had great contribution to honour our nation such as Bui Xuan Phai,Van Cao, Nguyen Tuan…
(sources: Vietimes, VTCnews, Nation, Sành Điệu… and website and Bui Thanh Phuong’s blog)



 

 
Tiếng Pháp :

Bui Thanh Phuong: "Je sais qui je suis".
La peinture se présente à Bùi Thanh Phuong à tout hasard, comme une prédestinée. Fils du célèbre peintre Bui Xuân Phai, ce dernier ne lui a "jamais appris à peindre ne serait-ce qu'un jour selon un enseignement traditionnel". Il a été autodidacte, à lui de se dépatouiller dans la "Grande Université"-l'atelier de son père ne se mesure que quelques mètres carrés. Ici, il a débuté son métier de peintre,crée "le Monde de Phai", présenté le "Prix Bui Xuân Phai-Pour l'amour de Hà Nôi" et prochainement Phai's House Company.

Fier d'être le descendant du célèbre peintre du nom de Bùi.

Êtes-vous devenu rapidement le bras droit de votre père?
C'est exact. Le peintre peint mais n'est pas du tout conscient de la commercialisation de ses propres tableaux qui se présentent au public de façon très modeste, la première fois, en dépôt-vente dans une galerie proche du lac grâce à mes soins. Plutard, je réalise toutes les transactions concernant les oeuvres de mon père. L'argent encaissé lui sera remis une partie, l'autre étant réservé à acheter toiles et peinture. Il gardera un peu pour ses dépenses personnelles et donne le reste à son épouse.
Je lui ai évité le dilemne de devoir donner une valeur vénale à son enfant spirituel. Comme cela, le meilleur de la vie artistique lui est réservé quant aux tracasseries de la vente, c'est moi qui supporte les conséquences.

Ainsi, celui qui comprend le mieux Phai est toujours vous?
En fait, je suis presque devenu son conseiller, son aide dans la gestion des problèmes qu'il estime difficile. Lorsque père et fils sont en grande conversation, il dit "moi" avec moi-même, à tel point que que ma mère est obligée d'intervenir dans des moments insensés: "Pourquoi dis-tu toujours moi, moi, toi, toi avec lui? Vous vous parlez comme si vous êtes des amis.

De son vivant, quel est le meilleur ami de Phai?
Quelques jours avant son décès, je lui ai posé la question pour connaître ses meilleurs amis. Il paraît dubitatif puis cite le nom de quatre personnes qui, selon lui, sont attachants dans les pires moments et devenus intimes: le photographe Trân Van Luu, Monsieur Lê Chinh (présentateur du journal Van Nghê), le peintre Nguyên Trong Niêt et le collectionneur Nguyên Ba Dam. Et il reste un ami que Bui Xuân Phai respecte et appelle grand frère, c'est l'écrivain Nguyên Tuân, je ne l'ai jamais vu se comporter ainsi avec d'autres personnes. Maintenant, en repensant à ce passé, je m'aperçois que l'écrivain Nguyên Tuân est l'ami unique de Bui Xuân Phai des décennies 60-70. Pendant ces quelques dizaines d'années, comme d'habitude, Nguyên Tuân a toujours eu des étrennes de nouvel an pour Bui Xuân Phai, un kilogramme de charcuterie telle année, un kilogramme de viande de boeufs telle autre année, une carpe telle année, une bouteille de vin français telle autre année. Pendant ces décennies, ma famille a un Têt "comme il faut" ou non, c'est grâce à la générosité des étrennes de Nguyên Tuân.

"Je suis moi-même avec le meilleur comme le pire".

Vous êtes le seul enfant de la famille à poursuivre la carrière de votre père. Sentez-vous, à un moment donné, découragé devant un tel phénomène?
Je ne me suis jamais découragé devant de tel phénomène mais je suis très fier et m'efforce d'être digne d'un descendant du peintre du nom de Bui. Je vis et travaille avec une confiance et un amour qui me sont propres. La phrase "Je suis moi-même avec le meilleur comme le pire" de mon père m'a beaucoup consolé.
Mais vous êtes obligé de renoncer à un sujet que vous tenez à coeur "Les Ruelles"; est-ce que par crainte de ne pouvoir surpasser votre père et affirmer que, au delà des "Ruelles de Phai", il existe des "Ruelles de Phuong"?
Le sujet sur les Ruelles de Hà nôi est un sujet que j'affectionne beaucoup et c'est un sujet plus porteur que les autres. Pour réussir les anciennes ruelles de Hà nôi, il faut peindre à travers les yeux de Bui Xuân Phai, selon les angles de Phai, si c'est cela, c'est comme porter une chemise prêtée par Phai, et c'est pour cela aussi que je suis plongé dans la "dépression" depuis plusieurs années et abandonne les anciennes ruelles de Hà nôi. Ceci étant dit, existe-il encore des anciennes ruelles à Hà nôi pour être peindre? Les peintres d'aujourd'hui, pour peindre ces anciennes ruelles, s'appuient sur les photographies ou inventent et n'arrivent pas à insuffler l'âme. Dans le temps, en peingnant les anciennes ruelles de Hà nôi, il n'a pas voulu faire sienne. Aussi, je trouve ubuesque de vouloir imposer les "Ruelles de Phuong".

En poursuivant d'autres sujets, êtes-vous sûr de réussir?
L'artiste-peintre est assez intelligent pour ne pas déclarer qu'il poursuit tel ou tel sujet dans toute sa carrière. L'envie de créer arrive à l'improviste comme l'amour. Je ne peux deviner comme un rendez-vous connu à l'avance. Je me rapelle que Bui Xuân Phai a dit un jour en plaisantant: "On est obligé de poursuivre l'Art mais l'Art ne nous suit pas".
En somme, Phai vous a appris à peindre ou vous êtes autodidacte?
Bui Xuân Phai ne m'a "jamais appris à peindre ne serait-ce qu'un jour selon un enseignement traditionnel". A l'âge de douze ans, je me suis débrouiller pour aller m'inscrire dans un club de jeunes. La manière dont j'ai beaucoup appris de Bui Xuân Phai c'est d'être quotidiennement à côté de son chevalet pour le regarder peindre, de l'écouter parler de l'Art, d'écouter des discussions sur l'Art des autres artistes lui rendant visite. En ce temps là, l'atelier de Bui Xuân Phai est pour moi, une "grande université".

Quel est votre avis sur un artiste "véritable"?
A l'époque de Nguyên Sang, de Bui Xuân Phai, lorsqu'il faut juger un peintre, ils disent "ce peintre est bon".De la bouche des maîtres, c'est effectivement une belle réussite. Ils utilisent le terme "bon" mais pas "adroit" (qui veut dire habile des mains). Les critères sur un artiste "véritable" sont probablement nombreux et risquent faire délirer sur le sujet. Je m'efforce tous les jours de travailler pour laisser à la postérité un ou deux "bons" tableaux et c'est suffisant pour une vie, n'est-ce- pas, cher ami?

L'Art demande "Création" et "Personnalité". Avez-vous "crée" un monde personnel sans influence, tout en arrivant à atteindre le sommet artistique comme votre père?
Être artiste, c'est savoir éviter les exaspérations, croire à ce qu'on fait et ne pas se laisser aspirer par les tentations. Ce n'est pas parce que un confrère vend son tableau à 5.000 ou 10.000 usd, que l'on s'mpatiente et change son orientation pour perdre son âme.
Il ne faut pas comparer régulièrement la génération de mon père à la mienne dans le domaine de l'Art. A l'instar de la littérature, écrit-on mieux actuellement que dans le temps? Il faut accepter que, pas seulement qu'au Viet Nam mais même dans le monde, les artistes comtemporains n'ont pas de sommité pour concurrencer les anciens célèbres peintres.
Nombre de peintres désirent être sous l'influence de mon père alors que je me suis débattu pour m'en échapper et j'y arrive depuis quelques années. Je ne peins pas les sujets que mon père a réussi comme par exemple les ruelles car si je les peins, je suis sûr que je regarderai les ruelles avec son regard car je sais que les ruelles ne sont belles qu'à travers l'angle de vision de Phai. Et Hà Nôi n'a même plus d'anciennes ruelles pour être peintes.

Alors que vous êtes peintre depuis longtemps, les médias ne commencent à s'intéresser à vous que récemment. Est-ce que, pour vous, cela est une consolation?
En vérité, les éloges des journaux sont éphémères et ne mènent nulle part. L'artiste doit savoir où il se situe. Je sais aussi qui je suis lorsque je me compare avec mes autres confrères. Et puis, je me suis dit qu'il me reste beaucoup à apprendre, je ne suis satisfait d'aucune de mes oeuvres. Certains peintres ont des articles flatteurs sur les journaux, ceci étant, ce ne sont que parole, et si les paroles sont là pour complimenter ou détruire, elles ne peuvent enjolivées ou enlaidies la toile. La toile est toujours la toile. Maintenant que je réfléchis, les chefs-d'oeuvres de Bui Xuân Phai sont ceux des décennies 60-70, de l'époque où les médias ne daignent avoir un regard sur son art. Maintenant on se bouscule pour dire que tous ses tableaux sont admirables, et pourtant ce sont toujours les mêmes toiles.
C'est aussi pour cette raison, souvent le monde journalistique porte tort aux peintres. Certains peintres sont limite acceptable, participent pourque le monde de l'art soit plus éclectique et pourtant, vingt ans auparavant, leur travail est plus sincère que maintenant, ils continuent de recevoir des commentaires élogieux comme une chanson sur un disque rayé.
Je continue de regarder mes prédécesseurs comme Phai, Nghiêm, Sang...travaillant sans relâche et sans que les médias ne s'y intéressent. On peut difficilement philosopher sur le talent. Comme mon père qui se pose toujours des questions sur son travail jusqu'à la fin de sa vie. A chaque fois qu'il termine une oeuvre, il reste là contempler, insatisfait, il efface ses tableaux avec autant d'entrain qu'il ne débute une toile. Le voyant détruire un tableau, je regrette infiniment sans pouvoir intervenir. Je dis cela pour pouvoir démontrer que celui qui est talentueux se pose toujours des questions et ce point est primordial pour un artiste qui peut ainsi rectifier et éliminer le superflu.

Quelles sont vos craintes pour l'Art contemporain?
Actuellement certains artistes créent en s'emprisonnant dans leur atelier puis...inventent la totalité sans se documenter à partir de la vie de tous les jours comme si l'Art vietnamien s'écarte de plus en plus de l'école de Paris que nous avons hérité depuis la France. Peindre en faisant appel à sa mémoire n'est ni faux ni juste, il est juste bon comme un syndrome et une mode de l'instant, sans possibilité d'atteindre un quelconque objectif alors que la mémoire de l'être humain est limitée et très faible; la meilleure façon pour éviter le répétitif c'est de s'accrocher à la réalité, à la nature. Par exemple, lorsque je portraiture une demoiselle, elle peut être quelqu'un que je suis tombé secrètement amoureux ou du moins une amie, avec prénom, elle ne vient pas d'un monde virtuel quelconque. J'ai reçu cet héritage de mon père, l'Art de Bui Xuân Phai réussit à s'imposer car sincère, et dans l'amour aussi, la sincérité maladroite est plus émouvante qu'un mensonge clinquant.

LE PRIX BUI XUÂN PHAI-POUR L'AMOUR DE HÀ NÔI.

Nous avons eu écho que vos deux amis et vous-même économisent de l'argent pour créer un Prix portant le nom de votre père, le peintre Bui Xuân Phai?
Lorsque j'ai eu l'idée de créer le Prix Bui Xuân Phai, j'ai reçu l'approbation de mes deux amis et grands collectionneurs Trân Hâu Tuân et Bui Quôc Chi. Au début, nous avons pensé mettre à la banque la somme de 30.000 usd, ce qui donne un intérêt annuel de plus de 1000 usd. Ces intérêts seront définitivement réservés pour le Prix Bui Xuân Phai. Mais actuellement, nous sommes en discussion car selon Trân Hâu Tuân, pourque ce Prix soit plus conséquent, la somme mise à la banque doit être plus importante. Nous pensons que le Prix sera officiellement remis pour la première fois, le jour d'anniversaire de naissance de Bui Xuân Phai(01.09.1920/01.09.1988); le premier Septembre sera le jour de remise du Prix.

Pouvez-vous nous dire davantage sur les sujets susceptibles de recevoir le Prix et leurs destinaires?
Les sujets susceptibles de recevoir le Prix sont désignés par le comité organisateur du prix après discussion et le destinataire sera le meilleur auteur de l'année dans le domaine de la Culture et de l'Art. Mais je souhaite que, dans l'avenir, le Prix de Bui Xuân Phai sera piloté par un organisme culturel ayant autorité.

La création du Prix Bui Xuân Phai est faite au nom du peintre. Cependant, dans la réalité, les critères du Prix s'arrêtent à un niveau de recherche de ses caractéristiques?
Je ne dis pas que je ne suis pas satisfait. Dans le contexte actuel, le choix se porte sur ces auteurs car ils ont de très bons projets. S'il ne faut chercher pour ce Prix que dans le domaine de l'Art, on aura du mal à trouver le personnage méritant susceptible de le recevoir. En tant qu'artiste également, je désire toujours d'être en présence d'oeuvres de grande qualité. Depuis plusieurs dizaines d'années, aucun projet artistique pictural de valeur ne sort du lot.

Information:
Remise du Prix Bui Xuân Phai à cinq oeuvres.
Dans l'après-midi du 31/8, le journal "Thê thao và Van Hoa" ainsi que les représentants de la famille du peintre Bui Xuân Phai ont , pour la première fois, proclamé et remis le Prix "Bui Xuân Phai-Pour l'amour de Hà Nôi" à cinq oeuvres.
Le 31/8 est également la date d'anniversaire de la naissance du célèbre peintre Bui Xuân Phai. Le Prix "Bui Xuân Phai-Pour l'amour de Hà Nôi" sera remis tous les ans à cette date et réservé aux auteurs, oeuvres, chantiers, opérations, idées aux contenus hautement artistiques et scientifiques ayant trait à la vie de Hà Nôi et pour l'amour de Hà Nôi.
Le Prix "Bui Xuân Phai-Pour l'amour de Hà Nôi" est un prix décerné par un comité d'examinateurs et par le public.
Le système comprend un prix officiel d'une valeur de 15 millions de piastres vietnamiens, un certain prix en argent ou objets selon les années et une récompense selon le choix du public.
1.L'immense saga romancière sur la dynastie des Trân durant les 175 ans de l'auteur Hoàng Quôc Hai(L'ouragan dans le palais/La colère de Thang Long/La princesse Huyên Trân/La chute de la dynastie).
2.Le projet de "La ville du fleuve rouge" de l'auteur Van Tho qui vise à dompter ce fleuve dans sa portion qui traverse Hà Nôi, reconstruction du barrage, bétonner les deux berges de l'ilôt du milieu pour y construire une nouvelle ville.
3. Le chemin de la céramique de la journaliste Nguyên Thu Thuy et de ses collaborateurs. De An Duong jusqu'au Phà Den, sur les 6 kilomètres le long des berges du fleuve rouge, les murs seront tapissés d'oeuvres en provenance de l'héritage artistique, les tableaux-céramiques des artistes contemporains vietnamiens et internationaux, les tableaux-céramiques populaires et les tableaux crés par les enfants.
4.La pièce de théâtre "Cung Phi Diêm Bich" de l'auteur Hoàng Công Khanh, du réalisateur Quynh Mai, et des interprètes du Théâtre du Viêt Nam avec 70 représentations pendant deux mois dans la Capitale, où plus de 1.500 moines bouddhiques ont assisté à la représentation.
5.L'ébauche d'une immense peinture "Chiên luy và Hoa" du jeune peintre Doan Son, dimensions 2m15x9m3 avec les images inoubliables des premiers jours de la Résistance nationale en 1946.
Le chercheur sur Hà Nôi Nguyên Vinh Phuc-l'un des cinq examinateurs du Prix "Bui Xuân Phai-Pour l'amour de Hà Nôi" déclare: "La valeur matérielle du Prix n'est pas grande mais elle est énorme sur le plan moral. Le Prix représente la reconnaissance du peuple, de l'artiste, de la communauté envers la beauté et les habitants amoureux de Hà Nôi".

L'exposition des oeuvres lauréates du "Prix Bui Xuân Phai-Pour l'Amour de Hà Nôi".
Dans l'après-midi du 22.11, se déroule au 45 Tràng Tiên à Hà Nôi l'inauguration de l'exposition des oeuvres lauréates du "Prix Bui Xuân Phai-Pour l'Amour de Hà Nôi". C'est un Prix culturel crée par le comité Bui Xuân Phai et organisé par le journal "Thê thao và Van Hoa" tous les ans à la date d'anniversaire de la naissance du célèbre peintre.
Ce Prix sera décerné aux auteurs, oeuvres et chantiers ayant caractère de contribution magistrale pour honorer Hà Nôi, avec un amour sincère à l'égard de la terre et les hommes de Thang Long.
Avec de multiples moyens, l'exposition présente cinq oeuvres lauréates du Prix: La saga romancière historique de quatre tomes sur la dynastie des Trân(de l'écrivain Hoàng Quôc Hai)/Le projet de "La ville du fleuve rouge" et le projet "Domptage du fleuve rouge, fleuve Duông" (de l'auteur Van Tho)/Le projet "Le chemin de la céramique le long du fleuve rouge" (du peintre Nguyên Thu Thuy)/La pièce de théâtre "Cung Phi Diêm Bich"(de l'auteur Hoàng Công Khanh, du réalisateur Quynh Mai, et des interprètes du Théâtre du Viêt Nam)/L'ébauche d'une peinture huile sur toile de grandes dimensions "Hà Nôi, Chiên luy và Hoa"(du peintre Nguyên Doan Son).
Ces oeuvres sont différentes dans leurs matières de création et dans leur conception mais se rejoingnent par un dénominateur commun qui est l'amour sincère pour Hà Nôi, l'attachement viscéral à la terre de Thang Long avec sa culture millénaire.
L'exposition débute le 22/11 et se termine le 28/11 au 45 Tràng Tiên à Hà Nôi.


PHAI HOUSE À LA DECOUVERTE DU MONDE.

L'héritage laissé par votre père aide la famille à vivre avec plus de confort et vous avez pu réaliser plusieurs projets dont "Le monde de Phai", "Le Prix Bui Xuân Phai"...?
L'héritage laissé par mon père aide la famille à atteindre une certaine autonomie financière et c'est à ce même moment que je m'aperçois que l'argent ne fait pas le bonheur. En comparaison avec l'époque où il vivait encore, la superficie de la maison s'est multipliée par 8, mais le bonheur n'augmente pas exponentiellement. Dans le temps, il peignait tout en recevant les visiteurs, la maison était toujours bondée de monde, et devant la théière, les amis traînaient toute la journée. Maintenant ces images familères sont très rares, les visiteurs téléphonent et donnent la raison avant de se présenter. Peut-être est-ce la vie moderne qui appauvrit notre humanité et tue nos sentiments? De toute manière, être en autonomie financière m'aide à peindre avec plus de liberté, plus d'aisance, sans être tenaillé par les tracasseries de la vie quotidienne.

Vous vous investissez dans une salle d'exposition privée "Le monde de Phai" depuis longtemps mais peu de monde connaît l'existence de ce lieu. Quelle en est la raison?
La maison qui abrite "le monde de Phai" se trouve avec un petit accès, inconfortable pour la venue des visiteurs, et s'il y a visite, ce sont des amis ou les admirateurs de son travail. J'ai voulu acheter la maison se situant en façade pour agrandir "le monde de Phai" mais celle-ci appartient à des instances officielles sans autorisation de vendre.

Quels sont vos projets pourque "Le monde de Phai"devienne plus prospère?
Je désire construire un autre musée dans lequel se trouvent des effigies en cire de Phai et de ses amis comme Nguyên Tuân, Van Cao, et Trinh Công Son...Je mettrai à côté, leurs matériels de travail tels que chevalet, crayons et autres objets. Je désirerai aussi mettre en place des soirées-réunions de discussion pourque les admirateurs puissent échanger les informations et admirer les oeuvres qu'ils aiment. La vie est instant de partage, sinon, c'est sans objectifs et bien barbant.

Délaissez-vous la peinture pour le commerce de l'Art?
Faire le commerce proprement dit n'est pas mon objectif. Mais depuis les événements de Sotheby's vendant aux enchères les faux tableaux de Bui Xuân Phai, avec d'autres événements ayant trait à la crédibilité et aux prix des oeuvres d'art vietnamiens sur les cimaises de la région et internationales, je prends la décision de créer Phai's House Company.

Comment Phai's House Company se présente-elle au public?
Je suis en train de prendre contact avec un avocat pour faire les papiers de création d'entreprise selon les règles de l'art. Nos souhaits seraient d'amener les tableaux vietnamiens sur les cimaises internationales où la valeur est plus conséquente que sur place mais les frais seront de 10.000-20.000 usd à chaque fois que les toiles prennent le chemin des enchères ou de l'exposition. En Mai 2009, j'amènerai quatre oeuvres de mon père en plus de mes portraits de Phai pour une foire-exposition artistique internationale organisée à Hong Kong. J'ai déjà payé la moitié du prix du stand. La lance est envoyée, impossible de la retenir, je dois poursuivre le jeu. Et pour ce jeu, pour éviter la faillite, je n'ai pas le droit de me tromper ne serait-ce qu'une fois.

Comment voyez-vous cette réalité?
Le marché de la peinture vietnamienne est peu développé. Les collectionneurs et les galeries se contentent du peu. Les faux tableaux et les copies font perdre la crédibilité des peintres créateurs et la confiance des acheteurs. Il manque des règlements pour le marché, pour les activités professionnelles et la volonté d'instaurer des études diplomantes, les toiles vietnamiennes subissent un prix plus bas sous les feux des enchères pour une qualité équivalente et la parole de l'artiste ainsi que celle des professionnels vietnamiens ont peu de valeur etc.etc.

Quels bruits souhaitez-vous créer avec cet entreprise au nom d'un maître de la peinture vietnamienne?
Participer aux ventes aux enchères internationales, organiser des expositions pour des peintres plus ou moins connus dans le pays ou à l'étranger, redécouvrir les ancien maîtres et découvrir les peintres contemporains, se battre pour le label et la crédibilté des tableaux vietnamiens sur le marché international, faire découvrir des peintres étrangers représentatifs et célèbres au public et artistes vietnamiens.

Les souhaits et les activités de votre entreprise englobent un domaine bien immense. Cela risque-t-il d'être au delà de votre force physique?
Mes projets doivent être réalisés étape par étape. C'est avec les capacités, la crédibilité et la réussite, que je continue à avancer sur d'autres chemins plus longs. Pour attaquer la première activité, j'ai signé un contrat de location pour exposition des tableaux de Bui Xuân Phai et de Bui Thanh Phuong à Hong Kong au milieu de l'année 2009. C'est une grande épreuve car les frais sont très importants et l'exposition ne dure que 3 jours. Comment vendre les toiles pour récupérer une partie des frais? Mais dans l'absolu, je veux "acheter" l'expérience, c'est en forgeant qu'on devient forgeron, sinon on se retire! Je suis déterminé à faire cette exposition pour présenter les toiles de Phai afin que le public puisse acquérir une vision plus précise de la valeur du travail de l'artiste dans un contexte où le bon grain se mélange à de l'ivraie.

Il paraîtrait que nous n'avons jamais eu un organisme ayant ces activités et principalement le commerce des tableaux se fait entre collectionneurs, galeries et les peintres eux-mêmes. Pensez-vous que ce défrichage rencontre de multiples difficultés insurmontables?
Il est évident qu'on rencontre des difficultés lorsqu'on est précursseur! Pour avoir une chance d'atteindre les objectifs imposés, il ne faut surtout pas se tromper, l'intermédiaire en Art doit être capable, crédible, le comité doit posséder une source d'informations précises et nombreuses sur l'Art vietnamien, être au courant de l'actualité internationale, comprendre le marché international etc. Les conditions sine qua non sont toujours ses propres capacités. J'espère pouvoir faire venir les grands collectionneurs dans le comité de direction afin de disposer un budget pour le fonctionnement de l'institut.

INFORMATION:
Pour débuter les activités de Phai's House Company, une exposition est organisée durant tout le mois de Mars 2009 au 31 Cua Dong pour présentation des photographies de valeur sur Bui Xuân Phai et ses amis dans l'esprit de "Bui Xuân Phai-Pour l'amour de Hà Nôi". Le public a pu mieux comprendre et est plus proche de la génération qui a honoré les Beaux-Arts vietnamiens comme Bui Xuân Phai, Van Cao, Nguyên Tuân...

Traducteur:Docteur CHAPUIS Gérard
 




 

Entire site and all images contained herein © 2008 Bui Thanh Phuong. All rights reserved.