Bài III

Vài cảm nhận khi xem tranh Phái

Để quư độc vị nắm được về cơ bản phong cách của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái, dưới đây chúng tôi đưa ra những nét đặc trưng trong các mảng đề tài của ông.
Phố Phái
Khám phá đầu tiên của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái về phố là bức sơn dầu "Phố Hàng Phèn" (năm 1940), được vẽ trước khi ông vào học trường cao đẳng Mỹ Thuật Đông Dương. Sau đó bức này được gửi tham dự triển lăm Tokyo - Nhật Bản, và có người mua ngay lập tức.
Giai Đoạn Khởi Đầu 1950 đến 1960:
Từ năm 1950 đến năm 1960, Bùi Xuân Phái chưa định h́nh rơ phong cách và cũng chưa chuyên sâu hẳn vào một đề tài nào, ông thường có vẽ những bức mang tính thể nghiệm, đột phá theo trường phái hiện đại lúc bấy giờ, tiêu biểu như những bức khỏa thân và tĩnh vật được thể hiện theo trường phái lập thể. Ông cũng có một số bức vẽ phố cổ, được thể hiện kỹ lưỡng và nhiều chi tiết nhưng chưa độc đáo (giai đoạn về sau này là tranh phố của ông luôn được khái quát và lược bỏ đi nhiều chi tiết trong thực tế). Bức phố Hàng Thiếc (sơn dầu), được Bùi Xuân Phái vẽ năm 1952, chữ kư bên góc phải cho thấy lúc đó họa sĩ kư cả họ và tên. Bức này được nhà văn Nguyễn Tuân bày tại pḥng khách rất lâu.
Có thể chia ra mảng đề tài vẽ phố cổ Hà Nội của Bùi Xuân Phái ra ba giai đoạn:
- Từ 1960 đến 1970 : Thời Kỳ Nâu
- Từ 1970 đến 1980 : Thời Kỳ Ghi Xám
- Từ 1980 đến 1988 : Thời Kỳ Lam
Thời Kỳ Nâu 1960 đến 1970:
Có thể nói Thời Kỳ Nâu mang dấu ấn đặc trưng nhất về phong cách, tinh thần của Vua phố cổ. Những bức vẽ trong thời kỳ này phản ánh khung cảnh của phố cổ Hà Nội nguyên chất nhất. Cũng không lấy làm lạ khi phần nhiều những người Hà Nội có tuổi và am hiểu mỹ thuật thường yêu thích thời kỳ này hơn cả, trong khi giới trẻ và người ngoại quốc lại nồng nhiệt yêu thích Thời Kỳ Lam.
Tranh ông trong giai đoạn này thường bàng bạc nỗi buồn da diết, cô đơn, hoài cổ, như tiếc nuối một thời tuổi trẻ đă mất, phố thường vắng bóng người qua, các căn nhà có cửa mặt tiền luôn đóng chặt với dáng vẻ trầm mặc, những mái nhà thâm nâu của khu phố cổ im ĺm dưới sức nặng của bầu trời xám như dự báo một cơn giông sắp ập xuống. Điều đặc biệt là các ô cửa chỉ được mô tả bằng một vệt mầu thẫm.
Đây là thời kỳ sung sức và cũng khốn khó nhất trong sự nghiệp nghệ thuật của Bùi Xuân Phái. Ông bước vào cuộc chơi với h́nh và mầu trong giai đoạn lịch sử trầm luân của đất nước, nên các tác phẩm của ông nhuốm vẻ trầm buồn sâu xa, nét bi ai, sự cô đơn khốn khổ. Tranh tựa như một phương tiện giải tỏa ẩn ức nội tâm cũng như ư thức về sự bất lực của ông trước thời cuộc.
Hiện nay, những bức tranh được các nhà sưu tập đặt giá cao nhất vẫn thuộc về những tác phẩm được vẽ trong Thời Kỳ Nâu. Thí dụ như bức "Hà Nội kháng chiến" (vẽ năm 1966) thuộc sưu tập của Trần Hậu Tuấn đă được khởi giá là 200.000 USD trên trường quốc tế.
Thời Kỳ Xám 1970 đến 1980:
Không nên hiểu là hễ thấy bức mang tông mầu nào là xếp nó vào thời kỳ đó. Thường th́ các chuyên gia chỉ cần thoáng nh́n đă biết ngay bức tranh đó được vẽ vào thập niên nào, bởi ngoài gam mầu và bút pháp, người ta c̣n căn cứ vào cảnh và người trong tranh của ông.
Thời kỳ xám có điểm nổi bật nhất là trên phố không c̣n người đàn ông mặc áo dài và cầm ô đi trên hè phố nữa. Những người bán dong cũng có trang phục khác, các ô cửa sổ được vẽ kỹ lưỡng và chi tiết hơn, xe ḅ không được phép đi vào thành phố nữa nwn không hiện diện trong tranh ông.
Trong thập niên 70, họa sĩ rơi và cảnh khó khăn, ngặt nghèo cả về kinh tế lẫn tinh thần. Trong nhật kư, ông từng viết: "Cuộc sống nào thấy ǵ vui? Chỉ thấy kinh khủng và kinh khủng". .... Thời kỳ này Bùi Xuân Phái vẽ tranh phố cổ Hà Nội bằng bột mầu, nhiều bức được vẽ trên giấy báo, được thể hiện với gam mầu ghi xám. Phố trong tranh ông đă bớt đi vẻ cô liêu, trầm mặc, nét vẽ tung tẩy, nhẹ nhàng, nhiều bức phố của ông ngả dần theo hướng trừu tượng, nhiều bức mang tính chất thể nghiệm... Đây là giai đoạn hưng phấn và được sáng tác nhiều tranh cùng các đề tài khác trong sự nghiệp của ông
Thời Kỳ Lam 1980 đến 1988:
8 năm cuối cùng của cuộc đời, tác phẩm của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái được mời đi triển lăm ở nhiều nước, nên công chúng Việt và thế giới biết đến tên tuổi ông nhiều hơn. Lúc này tranh phố của ông mới nhẹ nhơm hơn, xuất hiện những gam mầu ấm của nắng, của tà áo đỏ qua đường...

Giá trị của các phố cổ là giá trị của thời gian lắng đọng ở những mái ngói, những bức tường rêu phong của chúng. Bùi Xuân Phái cũng đă từng nhận xét là trong sự rêu phong cổ kính có "màu thời gian". Thời gian cũng đă làm cho các bức tranh của ông càng ngày càng có giá trị ,từ chỗ mỗi bức chỉ đổi được vài lạng cà phê, dăm bao thuốc lá dưới thời bao cấp, đến chỗ mỗi bức là cả một gia tài theo qui luật "giá trị thặng dư của thời gian". Tuy nhiên, thời gian đă làm điều này quá chậm đối với cá nhân BXPhái, hay nói cách khác là ông đă không ở lại trần thế để thụ hưởng thành quả lao động nghệ thuật của ḿnh.
 


Chèo
Năm 1961, Bùi Xuân Phái bắt đầu làm thiết kế sân khấu, phục trang, hoá trang cho từng nhân vật Chèo, và vở đầu tiên là "Sợi tơ vàng". Đây chính là cơ duyên để ông gặp gỡ và gần gũi với sân khấu Chèo, nắm bắt nhuần nhuyễn nhịp điệu, h́nh ảnh của Chèo, từ đấy phát lộ ra cái hay, cái đẹp của chèo, và tạo ra một góc nh́n riêng bằng ngôn ngữ hội họa.
Ngoài đề tài phố "công đă thành, danh đă toại", đă làm giới mộ điệu trong nước và quốc tế yêu thích đến cuồng nhiệt,Bùi Xuân Phái c̣n có đề tài "búa bổ" khác nữa là đề tài Chèo. Đề tài này của ông cũng đă chiếm một vị thế tuyệt đối trong làng hội họa Việt Nam, khi nói đến tranh vẽ về tài Chèo, bắt buộc người ta phải kể đến Bùi Xuân Phái trước nhất với những tác phẩm xuất sắc về mảng đề tài này và không ai phủ định được là Chèo Phái đă chiếm độc tôn và đạt tới một đỉnh cao về cái đẹp trong hội họa với cái nh́n về mảng nghệ thuật sân khấu dân gian này. Có thể nói,những tác phẩm xuất sắc về Chèo của Bùi Xuân Phái đă làm nản ḷng bất kỳ họa sĩ nào nếu có ư muốn cầm cọ để thể hiện mảng đề tài Chèo.Người ta chưa có được một thống kê chính xác là BXP đă vẽ bao nhiêu bức lớn nhỏ về đề tài Chèo,nhưng người ta biết được là bức vẽ đầu tiên của ông về đề tài này được kư đát tê năm 1961.Ở mảng đề tài này,tranh của ông bớt trầm tư,cô liêu hơn mảng tranh phố,những bức chèo của Bùi Xuân Phái chứa đựng cái thẩm mỹ dân gian hóm hỉnh của làng xă Bắc kỳ . Những chàng hề say, hề gậy, những đào lệch, đào thương,những cô gái soi gương chải tóc,những cảnh sinh hoạt sau hậu trường sân khấu của diễn viên khi họ thay trang phục trước giờ biểu diễn... được làm sống động bằng một ngôn ngữ hội họa cũng nôm na, ước lệ như diễn xuất chèo. Các nhà phê b́nh cho rằng ứng xử thẩm mỹ của Bùi Xuân Phái với cái sân khấu chèo của ḿnh là thân thiện và nhân ái. ông tự nhập thể vào cuộc hội hè với những âm thanh và nhịp điệu của làng xă đồng bằng Bắc bộ với ư thức khám phá thêm một sắc màu hội họa dân tộc. Bùi Xuân Phái đă làm nên một ngôn ngữ riêng cho chèo bằng ngôn ngữ của h́nh và mầu . Nhân vật của ông, những biến thiên ngàn năm của người thôn quê xuất hiện đầy chất thơ, sâu lắng và ư nhị. Khác hẳn với phố cổ,ở mảng tranh chèo,cùng những minh họa cho tập sách về Hề chèo năm 1981, và những minh họa cho Thơ Hồ Xuân Hương . khiến người ta phát hiện ra một Bùi Xuân Phái trẻ trung, dí dỏm, đầy chất "chơi nghịch".
Tôi biết có bức chèo của BXP đă được giới đại gia sưu tập Quốc tế đặt giá tới 50.000 USD,nhưng người sở hữu tác phẩm đă từ chối không bán.Vẫn biết rằng giá cả ,kim tiền , thời nào cũng chỉ nằm ngoài giá trị của nghệ thuật,bởi các con số sẽ không thể nói được ǵ nhiều và  cũng không phải luôn chính xác, có thể có những tác phẩm của họa sĩ Việt Nam khác đă và sẽ vượt qua ngưỡng giá tranh của BXP, nhưng xét ở góc độ cống hiến cho gia tài văn hóa dân tộc với nhiều chủ đề và xuất sắc như di sản của Phái đă để lại cho đời,th́ trước và sau ông, chưa có ai làm được như vậy. Bùi Xuân Phái, nhân cách và tài năng đó đến ngày nay vẫn là một đỉnh dốc thách thức các họa sĩ Việt Nam khác,và người ta cũng nhận thấy rằng ,thật khó có thể vượt qua.
Tranh chân dung

Họa sĩ Bùi Xuân Phái được bạn hữu và đồng nghiệp thán phục sự điêu luyện,tinh tế ở đề tài chân dung chứ không phải ở đề tài Phố cổ Hà Nội, cho dù ở chủ đề này ông được mệnh danh là "Vua Phố Cổ" . Ông vẽ rất nhiều chân dung,ở tất cả chân dung của ông,người ta thấy người mẫu thường là những người rất thân với họa sĩ,được ông dành tất cả t́nh cảm như vợ con,anh em,người hàng xóm,bạn bè đồng nghiệp...
Ở mỗi bức chân dung của ông,người ta nhận thấy, bức họa được vẽ nên bởi nét bút của bậc thầy, sắc sảo, tinh tế, dường như hiểu thấu tâm hồn hoặc tâm địa sâu kín, phơi bày tính cách của từng con người, từ một bác nông dân mù chữ, một cô gái dân quân mập mạp, một bà bán rau toét mắt bên hè phố, một ông sưu tập tranh,một nhà văn...tất cả những bức chân dung ấy,người xem không cần phải xem tựa đề tên bức tranh cũng đă có thể nhận ra từng nhân vật ông đă miêu tả.Những người sống cùng thời với Bùi Xuân Phái vẫn c̣n nhớ những kỷ niệm về những bữa tiệc rượu có sự hiện diện của họa sĩ Bùi Xuân Phái,như đă thành thói quen,bao giờ người ta cũng sẽ đẩy ra trước mặt ông tấm toile trắng hoặc tờ giấy trắng với cây bút vẽ,lúc đó chính là lúc vui nhất của bữa tiệc,mọi người ,hầu như đều là họa sĩ,(điều này bây giờ thật là hiếm và không c̣n thấy xẩy ra nữa) xúm lại quanh ông, xem ông vẽ chân dung tại chỗ. Bùi Xuân Phái vẽ chân dung rất nhanh và làm người ta ngạc nhiên v́ rất giống và sống động. Nếu ai đó được chọn làm model (mẫu để vẽ) ,sẽ rất phấn khởi và vinh dự. Sau cùng ,khi bức họa chân dung đă hoàn thành, thường th́ tác phẩm đó được dành tặng cho chủ nhân của bữa tiệc.Nhưng nếu bữa tiệc đó xảy ra tại nhà họa sĩ, ông sẽ dành tặng nó cho  phụ nữ trong đám khách đến dự tiệc.

Tranh khỏa thân
Đề tài tranh khỏa thân cũng được họa sĩ Bùi Xuân Phái yêu thích và vẽ nhiều từ những năm 1960 trở đi, đó cũng là lúc ông đạt được phong độ về năng lượng sáng tác cũng như niềm đam mê vẻ đẹp thân thể nữ. Thời đó, ông và các đồng nghiệp có xưởng vẽ thường chung tiền để thuê người mẫu. Đă nửa thế kỷ trôi qua, nhưng những người cùng thời với ông vẫn c̣n nhớ đến mấy model: cô Ḥa, cô Thơm...
Có vẻ như là một nghịch lư khi ông họa sĩ già hiền lành dụt dè Bùi Xuân Phái làm kinh ngạc mọi người v́ những bức khoả thân mini của ông . Các tư thế mà ông vẽ bằng nhập tâm đă trở thành những dáng đặc biệt Phái và rất đặc trưng đàn bà Việt Nam : Những cái lưng khom, quần tụt xuống dưới mông trong lúc chuẩn bị tắm, những cô nàng của thơ Hồ Xuân Hương với các dáng nằm khiến “quân tử dùng dằng đi chẳng dứt…” Ông nói vui : những khoả thân của ḿnh chỉ là ư niệm đă qua,của một thời đă mất .Song,xem tranh ông, ta thấy rằng Bùi Xuân Phái là một người khổ công tu luyện h́nh hoạ, người ta khẳng định ông là người vẽ h́nh hoạ giỏi nhất nước. Cho nên sự tưởng tượng của ông là do ông đă quá ngấm và quá thuộc từng nhịp điệu,đường nét. Và ta cũng biết rằng sự ẩn ức là năng lượng dồn nén mạnh ghê gớm thế nào. Càng cao tuổi càng vẽ “erotic” là điều không lạ, quái kiệt Picasso cũng tiêu biểu về điều này.

Tranh cắt, xé giấy
Cắt giấy – là một trong những thể nghiệm hiếm hoi của Bùi Xuân Phái về đề tài Phố Cổ, Tết Trung Thu, Thiệp Chúc Mừng Năm Mới, Thiếu nữ áo dài bên hồ Gươm, Tĩnh Vật… Ngoài ra, vào những ngày cuối đời, ông có bức xé giấy tự họa chân dung chính ḿnh rất độc đáo. Trong dịp tới chơi, một người bạn đă chụp cho hoạ sĩ bức ảnh chân dung và phóng to ra tặng, sau đó ông đă dùng móng tay bóc lớp giấy trên bề mặt bức ảnh, chỉ để lại phần mà ông cho là cần thiết. Bức tự họa xé giấy này làm cho người xem rất xúc động v́ nó đẹp bởi chất kinh dị và... tàn phá.
 


Tiếng Anh :

 

Some feeling when enjoying pictures of Bui Xuan Phai

To help audiences basically understanding style of the painter Bui Xuan Phai, following we give the features in portions of his subject.
“Phai Street”

The first discovery of painter Bui Xuan Phai about streets is "Hang Phen Street" oil-painting (1940), which was drawn before the painter entered Indochina Arts college. Then this picture is sent to the Tokyo - Japan exhibition, and the buyer immediately.

The initiation from 1950 to 1960:
From 1950 to 1960, Bui Xuan Phai has not specified in any subject, he usually painted pictures accidentally according to modern school of that period, typically such as nude paintings and still-life pictures which was painted by solid school. He also had some pictures painting ancient cities which was painted carefully with many details but not unique (in the next stage, his pictures always generalized and pruned many details of reality). Hang Thiec picture (oil-painting) was painted in 1952, the signature in the right corner show that the painter signed both surname and name. Writer Nguyen Tuan has displayed this picture in his living-room for a long time.

Can divide the subject about ancient Hanoi of Bui Xuan Phai into 3 periods
- From 1960 to 1970: The Brown

- From 1970 to 1980: The Gray

- From 1980 to 1988: The Deep blue
The Brown period from 1960 to 1970

The Brown period marked the most specific style, spirit of King's old town. Drawings in this period reflect the scenery of the old town of Hanoi purest. Also easily understanding that most of old Hanoians and judges of painting often love this period even more, meanwhile young people and foreingers love Deep Blue period.
His pictures in this stage teemed with deep sadness, loneliness, being nostalgic, as regretting his died youth, city is often without people, houses with front doors always closed with pensive figure, deep brown roofs of the old town were dormant under heavy gray sky as forecasting a storm soonly rush down. Particular thing is that cells are described by a dark line.

this is the most flourish and also the poorest period in art career of Bui Xuan Phai. He entered the game with figure and color during the difficult period of the country, so his works seem deep sad, mournful features, and loneliness. His pictures are like a mean to clear way sadness of inner feeling as well as awareness about his powerless in face of situation.
Currently, pictures which are fixed the highest price by collectors are works painted is during The Brown period. For example, the " resistance Hanoi " (painting in 1966) under collection of Tran Hau Tuan was started as the USD 200,000 internationally.
The Grey period from 1970 to 1980

Should not understand that bring us see the Color it is arranged that period. Often experts just at first glance can know right that picture is painted in any decade, by outside color and style of painting, they also base on scenes and people in his pictures.

the most prominent figure in The Gray period is that on the street there is no longer men wearing ‘ao dai’ and taking umbrellas. Peddlers also wear other kind of clothes, windows were carefully painted and more details, wagons were not allowed into the city again so they did not present in his works.

In 1970s, the painter felt into difficult, poor situation, both economic and spiritual. In the log, he wrote: "Life is fun seeing what? Only found horrible and horrible…” In this period, Bui Xuan Phai painted ancient Hanoi by pastel, many were drawn on newspaper, were noted with gray color. In his pictures, city was less lonely, thoughtful, layout was liberal and gentle, many of this were abstract, many were experiemental, etc. This is the period of his excitement and composed many pictures and other topics in his career
The Deep Blue period from 1980 to 1988

Last 8 years of life, works by painter Bui Xuan Phai were invited to exhibitions in many countries, so the Vietnamese and the public worldwide know his name more. Now his new city pictures were lighter, appeared warm colors of sun, colors of red clothes

Value of the old town is the value of time accumulating in roof tiles, and their moss walls. Bui Xuan Phai also commented that in the ancient has “the color of time”. Time also makes his pictures more and more valuable, since each was the only change of some coffee taels, some pack of cigarettes in subsidy period, to each picture is a heritage according to the law of "surplus value of time." However, time has done too slow for painter Bui Xuan Phai, in other words he is not alive to receive his achievements.
Traditional operetta (not Cross)

In 1961, Bui Xuan Phai must start designing the stage, customing, making up for each charater in traditional operetta, and the first play was "soi to vang”. This is karma that help him to meet and familiarlize with popular opera, skillfully captured rhythm and image of popular opera, since then displayed the beauty of Popular opera, and created his own view by painting language
Apart from city topic which made him "gain laurels", made art circle in the country and worldwide enjoy overzealously, Bui Xuan Gender Phai also had "the hammer" topic is Popular opera. His topic also occupied an absolute position in Vietnam’s painting, when it comes to pictures of the popular opera, it is mandatory to include Bui Xuan Phai firstly with excellent works about this topic, and no one can negative that “cheo phai” was the object of monolatry and reached the peak of beauty in painting with the view about this traditional theatrics. It can be said that excellent works about popular opera painted by Bui Xuan Phai did dampen any artist who want to try this subject. They do not have exact statistics how many pictures about this topic, but they know the first was painted in 1961. In this topic, his pictures are less thoughtful, less lonely than city pictures, pictures about popular opera of Bui xuan Phai contained traditional aesthetic of villages in the North of Vietnam. Drunk comedians, “he gay”, “dao lech”, “dao thuong”, girls look at them in mirror, comb, scenes of activities in backstage of actors when they change clothes before performing ... were brought back by painting language which is demotic as performance of popular opera. Critics said that aesthetic treatment of Bui Xuan Phai with popular opera is friendly and compassion, he automatically entered into the festival with the sound and rhythm of villages in the northern delta in the sense of discovering national painting color. Bui Xuan Phai created an own language for popular opera by language of figure and color. His characters, the thousand-year variability of rural appear full of poetry, profound and delicate. Differing from ancient city, in pictures about popular opera, with illustration for book of “he cheo” in 1981, and illustration for poetry of Ho Xuan Huong, make us discover Bui Xuan Phai younger, funny, and “play pranks”.
I know one of picture about popular opera of BXP was fixed prize USD 50,000 by the world's Collection International bid, but the owner declined selling. Still know that prices, money, are outside value of art, because numbers will not be able to manifest anything and not always accurate, there may be works of other Vietnam painters will be fixed higher price than works of Bui Xuan Phai, but considering dedication to the national culture with many topics and be excellent as heritage of BXP has left for life, before and after him, there no one can do so. Bui Xuan Phai, personality and talent to this day remains a top challenge of other Vietnam painters, and they also recognize that it's hard to overcome.
Portrait Painting

]Friends and colleagues admire polished, fine style in portrait topic of BXP, not in Ancient Hanoi topic, despite in this topic he is called “king of ancient city”. He drew many portraits, in most of his portrait paintings, characters was usually very friendly with the painter such as his wife, brothers, neighbors, friends colleagues ...
In each of his portraits, they noticed, the picture painted by the touch of the master, Sharp, sophisticated, seems impregnated soul or mind the deep, exposure characteristics of each people, from an illiterate farmer, a fat militia, a swollen woman who sell vegetables, a painting collector, an writer, etc, viewers do not need to see the name of the picture can also identify characters he described. People who live at the same age of Bui Xuan Phai still remember memories about banquets of wine with the presence of the painter Bui Xuan Phai, as a habit, they used to give hime a paper and a brush, that was the funniest of the party, most of them were painters, (this is now very rare and no longer see it happening) gathered around him, saw he drawing portrait on the spot. Bui Xuan Phai drew portrait very quickly and made people very surprised because it was true to life. If someone was chosen as the model (to draw samples), he was very excited and honored. Finally, when the portrait was completed, usually that are usually donated to the host of party. However, if the party was organized at the painter’ house, he would offer to one of women in the party.
Nude painting

Bui Xuan Phai was also fond of nude painting topic and he drew much since 1960, that is when he gained the room of light energy as well as passion of female body beauty. At that time, he and colleagues had a gallery, clubbed together to hire model. Half century has passed, but those people still remember some models: Miss Hoa, miss Thom ...
It seemed to be groundness that old gentle and shy painter Bui Xuan Phai made people surprised by his small nude paintings. Positions which he drew by heart had become special figure of Phai and typical figure of Vietnam women; bended back, pants dropped down while preparing to shower, girls in Ho Xuan Huong’s poetry with figures which made “honorable men “ . The pleasure: my nude paintings are only past idea of lost time. however, enjoying his paintings, we found that Bui Xuan Phai is a person suffering from practice Descriptive Geometry, we affirm he was the best at drawing painting. So the imagination of him is that he understood and knew each rhythm and each figure. the more erotic they draw when they are older is not strange, fiend Picasso was also typical of this.
Cutting site, the paper

Cut paper - is one of the rare Bui Xuan Phai on the old town, mid-autumn festival, about Happy New Year, Girls in ‘ao dai’ by Guom Lake, still- life ... apart from, in the last days of his life, BXP had an unique himself portrait paper tearing picture. One friend of the painter took a photograph, enlarged, and offered to the painter, after that the painter used nail to take off paper in the surface of picture, left parts he considered to be necessary. This picture made viewers very touched because of its thrilling beauty.

 




 

 
Tiếng Pháp :

Les sujets peints par Phai.
Pourque le lecteur puisse comprendre le style basique du peintre Bui Xuân Phai, nous allons vous parler des spécificités des motifs retrouvés dans ses tableaux.

Les Ruelles de Phai.
Le premier tableau, en huile sur toile, de Bui Xuân Phai sur les ruelles a été réalisé en 1940, le tableau s'intitulant "La Rue de Hàng Phèn", avant même qu'il soit devenu étudiant de l'Ecole Supérieure des Beaux-Arts d'Indochine. Ce tableau a été envoyé par la suite pour participer à une exposition à Tokyo(Japon) et a été acheté immédiatement.

*Période de début de 1950 à 1960:
De 1950 à 1960, Bui Xuân Phai n'a pas encore pris une orientation précise ni étudié en profondeur un sujet, il peint sur le mode de recherche, à l'instinct et avec véhémence, selon l'école contemporaine de l'époque, à l'exemple des Nus et Natures mortes de style cubiste. Il a également peint certaines ruelles anciennes, la transcription précise, avec force de détails mais non remarquable (la période postérieure est simplifiée, généralisée, les détails occultés par rapport à la réalité). Le tableau "Hàng Thiêc", HST, a été peint en 1952, la signature, à droite, est composée du nom et prénom de l'artiste. L'écrivain Nguyên Tuân a exposé ce tableau longuement dans son salon.
Concernant les anciennes ruelles de Bui Xuân Phai, nous distinguons trois périodes:
-De 1960 à 1970: Période brune.
-De 1970 à 1980: Période grise.
-De 1980 à 1988: Période bleue.

*Période de 1960 à 1970: Période brune.
Nous pouvons affirmer que la période brune porte la marque la plus spécifique du style et de la personnalité du "Roi des anciennes ruelles". Les tableaux de cette période reflètent le plus fidèlement les anciennes ruelles de Hà Nôi. Nous ne sommes pas étonnés que la plupart des hanoïens d'un certain âge et appréciant l'Art, aiment cette période par dessus tout alors que la jeune génération et les étrangers admirent passionément la période bleue.
Les toiles de cette période transparaissent une tristesse indicible, solitaire, passéiste comme la nostalgie d'une jeunesse à jamais perdue, la ruelle déserte aux silhouettes effilochées et fuyantes, les façades d'immeubles aux volets le plus souvent clos et lugubres, les toits habillés de mousse d'un quartier ancien avec la solitude de ses chaussées et trottoirs sous un ciel gris de plomb comme présage d'une prochaine tempête prête à s'épancher. Les fenêtres ne sont représentées que par une tache de couleur sombre.
C'est la période la plus prolifique et la plus difficile de la vie artistique de Bui Xuân Phai. Il entre dans le jeu de l'image et des couleurs au même moment que le pays est à son tournant historique, c'est pour cela que ses oeuvres sont empreintes d'une profonde tristesse comme une lamentation solitaire et misérable. L'acte de peindre est ainsi synonyme de moyen exutoire d'un chagrin enfoui car l'artiste est conscient de son impuissance devant les événements.
Les toiles de la période brune sont les plus cotées par les collectionneurs actuellement. A l'exemple de la toile "Hà Nôi entre dans la résistance", peinte en 1966 de la collection Trân Hâu Tuân et estimée à 200.000 usd sur le marché international.

*Période de 1970 à 1980: Période grise.
Il ne faut pas se méprendre en classant une toile dans une période en ne se basant que sur sa couleur picturale. D'habitude, en un coup d'oeil, les spécialistes peuvent déterminer tel tableau peint lors de telle décennie, puisque, à part les gammes de couleur et le style, ils se basent sur les éléments dont dispose la toile.
Pour la période "grise", l'homme ne porte plus la longue tunique traditionnelle en se promenant avec un parasol, les marchands ambulants se vêtissent différemment, les volets peints avec plus de minutie et de détails, la charette à boeufs ayant disparu car interdite de circulation en ville.
Durant les décennies 70, le peintre est dans une période critique pécunièrement et moralement. Dans son journal intime, il a écrit: "Qu'y-a-il de jouïssif dans cette vie? On ne voit que "horreur" et "horreur"...Pour cette période, Bui Xuân Phai peint les anciennes ruelles de Hà Nôi avec les gammes grises en gouache, sur papier journal. Dans ses toiles, les ruelles perdent un peu son aspect désertique et silencieux, le coup de pinceau aérien et léger, certains de ses tableaux virent vers l'abstrait, certains encore portent un aspect de recherche...C'est une période féconde avec beaucoup de création sur d'autres sujets trouvés dans la carrière de l'artiste.

*Période de 1980 à 1988: Période bleue.
Lors des 8 dernières années de sa vie, Bui Xuân Phai a été invité à exposer ses toiles dans plusieurs pays, sa renommée commence à être reconnue par les vietnamiens et dans le monde. Les ruelles de Phai sont devenues de plus en plus légères avec apparition de gammes de couleurs chaudes du soleil, apparition de pans de tuniques rouges qui vire-voltent en ville....

Le Chèo.
En 1961, Bui Xuân Phai commence à décorer les plateaux de théâtre, à réaliser les costumes ainsi qu'à maquiller les personnages du Chèo, la première pièce étant "Le fil de soie doré". C'était une chance pour le peintre d'être proche et d'aller à la rencontre de ce théâtre, saisissant finement son rythme et ses images pour y découvrir la beauté et l'excellence, modelant ainsi un regard qui lui est propre. Aucune étude a été mené pour connaître le nombre de tableaux de différentes dimensions peints par Bui Xuân Phai et consacrés au Chèo, tout en sachant que le premier est peint en 1961. Ce sujet est moins contemplatif, moins triste que les ruelles, le goût artistique y est populaire, malicieux; on peut y voir des bouffons ivres, des pitres avec bâtons, des actrices aux rôles de garces, celles aux rôles dramatiques, celles qui se mirent pour se coiffer, les activités des acteurs derrière les coulisses, le changement de costumes avant la représentation...le tout vivant grâce à un langage pictural prosaïque, conventionnel à l'image du Chèo.

Les Nus.
Bui Xuân Phai aime peindre aussi les nus à partir des années 60, c'est aussi le moment où il a atteint son rythme de croisière de création comme la passion pour le corps féminin. A cette époque, le peintre et ses confrères ayant un atelier, ont cotisé pour louer les services des modèles. Une moitié d'un siècle s'est écoulée mais les contemporains de Phai ont toujours une pensée émue pour ces modèles(Mademoiselle Hoà, Mademoiselle Thom)...
Les positions des nus dans les tableaux deviennent position spécifiquement Phai et très typiques des femmes vietnamiennes comme le dos courbé, le pantalon à mi-hanche lors d'un bain, les positions suggestives...
Souvent il dit en plaisantant: " Mes nus ne sont qu'une vision passéiste, une jeunesse perdue". Mais d'aucun ne connait pas la souffrance d'une privation, en allant vers l'âge, la peinture devient plus érotique, le célèbre peintre Picasso en a été l'illustrateur.

Découpage-Déchirage de papier.
Le découpage est un des types de recherches rares de Bui Xuân Phai sur les sujets tels que les ruelles anciennes, les fêtes de la mi-automne, les cartes de voeux de Nouvel An, les femmes à tunique sur le bord du lac de l'épée restituée, les natures mortes...A part cela, vers la fin de sa vie, il a fait un extraordinaire auto-portrait par déchirage. Lors d'une visite, un ami lui a fait une photographie agrandie et la lui a offert, il a enlevé avec l'ongle la première couche de la photographie et a laissé les parties qu'il estime nécessaire. Cet auto-portrait par déchirage a ému nombre de ses admirateurs par sa beauté fantasmagorique et... destructrice.


Traducteur:Docteur CHAPUIS Gérard
 



 

Entire site and all images contained herein © 2008 Bui Thanh Phuong. All rights reserved.