Bài II :

Xem Tranh Phái Làm Sao Biết Được Thật, Giả
 Ở Việt Nam,hiện tại vẫn chưa có những chuyên gia giám định nghệ thuật được đào tạo chính qui hoặc có bằng cấp về lănh vực này.Khách hàng mua tranh của các danh họa Việt Nam -nhất là tranh của họa sĩ Bùi Xuân Phái -không sao tránh khỏi nỗi lo bị mắc lỡm-mua phải đồ rởm,điều này là một thực tế luôn thường trực trong những người mua.Vậy làm sao để có thể nhận biết được tranh thật với tranh giả ? Điều này thực sự đă trở thành một bí quyết và bí quyết đó cũng chỉ có vài yếu tố căn bản :kinh nghiệm và trực giác, chỉ trong giây lát chúng tôi có thể trả lời ngay đó là tranh thật hay tranh giả một cách khoa học và công tâm.Muốn đạt đến một tŕnh độ xem tranh Phái đến mức như vậy bắt buộc người xem phải là người hiểu được Bùi Xuân Phái, hiểu rơ những giai đoạn sáng tác của ông,bởi mỗi giai đoạn ,tác phẩm của Phái hầu như đều được ứng với trạng thái tinh thần và hoàn cảnh diễn ra trong cuộc sống của ông ,điều này cần sự cảm nhận cực kỳ tinh tế,cần phải trải qua những biến thiên của thế kỷ trước, nghĩa là phải là người sống cùng thời với ông để có được sự trải nghiệm và đồng cảm với các chủ đề mà ông đă sáng tác,nhờ thế mới có thể phát hiện ra được tranh thật hay giả ở những chi tiết nhỏ nhất,bất ngờ nhất. Hầu như ở tất cả các bức tranh của Bùi Xuân Phái đều được bắt nguồn từ sự chân thành và thực tế cuộc sống bởi thế tác phẩm của ông luôn truyền được sự xúc động cho người xem,tranh giả rất khó nếu không nói là không thể làm được điều này.Người am hiểu Phái,nh́n vào bức chân dung là biết ngay ông vẽ ai và được vẽ vào năm nào,nh́n vào bức phố ,nhận ra ngay góc phố nào,vẽ vào giai đoạn nào, chữ kư sẽ được đặt ở góc nào trên bức tranh (chữ kư của Phái cũng là một phần bố cục của bức tranh và cách ông kư như thế nào cũng sẽ phụ thuộc vào cách ông vẽ bức tranh đó thế nào,và cũng phụ thuộc vào chất liệu và kích cỡ bức họa nữa v.v..Một điểm nổi bật,dễ nhận ra nhất là Phái có một phong cách riêng rất Phái- phong cách nghệ thuật riêng biệt ấy đă góp phần làm nên sự thành công của ông mà người ta không thể bắt chước hay truyền trao.Tưởng cũng nên nhắc lại rằng họa sĩ đă mất cách nay 20 năm (1988) do đó số tranh mà người ta thấy hầu như được họa sĩ sáng tác từ nhiều chục năm về trước nên ở mỗi bức tranh đều nhuốm mầu thời gian,vết tích của năm tháng...Điều kiện quan trọng nữa mà người mua (nếu bức tranh có giá trị lớn)luôn muốn biết là đời sống của bức tranh từ khi nó được sinh ra: nó đă từng ở với ai ? Do đâu mà người sở hữu bức tranh đó có? Tư cách người sở hữu như thế nào ? Giới sưu tập chuyên nghiệp ở Việt Nam hiện nay nếu nghe nói ai đó đang có một tác phẩm của danh họa nào đó, họ chỉ cần biết ai đang sở hữu bức tranh ,họ sẽ có phản ứng ngay là có cần quan tâm hay là không-Điều này cho thấy người sở hữu bức tranh có giá trị th́ bao giờ giá trị của tư cách người đó cũng đi kèm theo.


Tệ Tranh Giả Như Tôi Biết
Ai cũng hiểu rằng một bức tranh giả không thể tự nó xuất hiện,không thể tự nó rơi từ trên trời xuống,nó phải có người nào đó ngồi cặm cụi sao chép hoặc nhái theo phong cách rồi kư tên nhà danh họa vô bức tranh đó ,đơn giản chỉ là một công việc ḥng mưu cầu lợi nhuận một cách vô nghĩa nhất trần đời. Tôi không tin là có họa sĩ nào lại chịu làm cái công việc khổ sai ấy,bởi v́ người nghệ sĩ luôn ư thức được rằng "Đă mang tiếng ở trong trời đất/ Phải có danh ǵ với núi sông" Nếu người nghệ sĩ không thực hiện được ước vọng ấy anh ta sẽ chỉ là một bộ xương khô biết đi ,sống như thế chỉ là một sự dịch chuyển từ cái nôi tới nấm mồ trong quá tŕnh 70 mươi năm hoặc lâu hơn là 95 năm th́ cũng vậy thôi,có nghĩa ǵ ? Tôi muốn nói là những bức tranh bị làm giả của các danh họa VN nói chung và của BXPhái nói riêng chủ yếu được vẽ ra bởi những người thợ vẽ bất tài hoặc một số sinh viên mỹ thuật đang thất nghiệp v́ thế chất lượng của nó rất kém và dễ dàng bị giới họa sĩ chuyên nghiệp phát giác. Từ khi xuất hiện nền kinh tế thị trường cũng là khi bắt đầu xuất hiện mọi thứ của giả để bán. Nếu bạn mua phải một chai rượu giả ,bạn sẽ uống vào bụng,có thể bạn sẽ đau bụng một chút,nhưng tất cả lượng rượu giả đó sẽ nằm ở trong bụng bạn ,cuối cùng nó cũng được thải ra theo đường tiêu hoá và thế là tang chứng vật chứng cũng biến mất luôn.Nhưng bức tranh giả lại không như thế,chẳng may cho người khách hàng chưa "thuộc bài" mua phải đồ giả ,đem về nhà treo lù lù ở nơi trang trọng nhất,hoan hỉ v́ mua được tác phẩm của danh họa với giá rẻ giật ḿnh. Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang,VN ḿnh có câu "Nó có lú th́ chú nó khôn"vài ngày sau lại có ông khách sành điệu nghệ thuật qua nhà chơi,và thế là chủ nhân của thứ của rởm này lại một phen tá hoả tam tinh ,mặt đỏ như vang,vội đi t́m cái gậy "phải gặp cái thằng chủ gallery bán cho ḿnh cái thứ của đểu này để nói chuyện cho ra ngô ra khoai." Hầu như trong mọi trường hợp nếu khách mua phải tranh giả th́ khi bị phát giác,người chủ gallery nếu c̣n muốn tiếp tục duy tŕ cửa hàng sẽ đành ngậm bồ ḥn mà nộp giả lại tiền cho êm chuyện bởi nếu không ,vị khách hàng nội địa này, sẽ dọa đổ dầu hoả ra nhà và đốt cửa hàng luôn.Để tránh kết cục tương tự như thế,các gallery nếu có bán tranh giả th́ chủ yếu nhằm vào đối tượng người nước ngoài và Việt kiều,những người không am hiểu và thuộc phong cách của BXPhái, mặt khác ,với tâm lư yên chí là với các đối tượng này khi mua trang giả đem về nước th́ sẽ chẳng có ông khách sành điệu nghệ thuật nào qua nhà chơi mà lo ngại hậu họa. .Đặc tính nữa của tranh giả là giá bán của nó cũng giả luôn,nghĩa là rất rẻ (Thí dụ thang giá của một bức sơn dầu kích thước 60cm x 80 cm của BXP thường là 15 .đến 25.000 USD nhưng tranh giả chỉ dám bán khoảng vài ba ngàn ,thậm chí nhiều khi thấy chỉ vài trăm USD)
Theo tôi biết th́, các nhà sưu tập thế hệ thứ hai,những khuôn mặt tiêu biểu như: Trần Hậu Tuấn, Bùi Quốc Chí,Đỗ Huy Bắc,Dũng Vĩnh Lợi,Danh Anh,hầu như đều đă từng bắt buộc bị đóng học phí cho những ngày đầu nhập cuộc chơi,ít nhất vài ba lần họ đă từng mua nhầm phải tranh giả và đă từng phải hứng chịu những hệ lụy phiền toái của những "của nợ" ấy gây ra,(giới sưu tập chuyên nghiệp hiểu rơ rằng tranh giả trước sau cũng bị lật tẩy và khách mua sẽ đem trả lại,rất rách việc và mất thời giờ).Với cái giá phải trả đó đă giúp họ "thuộc bài" và trưởng thành,ngày nay số người này đều là các chuyên gia sành sỏi về tranh Phái.

Giai đoạn làm ăn phát đạt nhất của giới làm tranh giả VN là ở thập niên 90 ,khởi đầu là cuộc triển lăm và cuốn sách của hăng Plumblossoms năm 1991 (xuất bản và triển lăm tranh VN tại Hong kong- Với tựa đề cho cuốn sách và tên cuộc triển lăm mỹ thuật Việt Nam đó là : Tâm Hồn Bộc Bạch)Trong cuốn sách in ấn công phu và hoành tráng nhất mà họa sĩ Việt Nam chưa từng được thấy từ trước đó. Rất tiếc là trong sách đó số tranh giả của BXPhái lại nhiều hơn tranh thật. Và không được biết là trong triển lăm đó tại Hong Kong có thêm bao nhiêu bức "cọp" nữa,chỉ biết sau đó vụ việc cũng vỡ lở,tay giám đốc người Mỹ của gallery danh giá Plumblossoms này đă tuyệt giao luôn từ đó với nhóm cộng tác người Việt ,lư do v́ đă dẫn dắt và giới thiệu cho anh ta mua một số lượng tranh cọp đem về Hong Kong để triển lăm và bán.(Có dịp tôi sẽ tố cáo nhóm người đầu tiên ở VN đă kiếm được bộn tiền trong vụ Plumblossoms,bây giờ th́ chưa bởi v́ nó có nhiều t́nh tiết và khá dài ḍng) Tiếp theo phải kể mấy cái tên tiêu biểu mà nhắc đến giới sưu tập chuyên nghiệp ở VN đều biết: bà Hui ,chủ gallery Lă Vọng; nhà sưu tập Việt kiều Hà Thúc Cần sống ở Hong Kong;nhà sưu tập Sambon Koo người Hàn Quốc,(những người này đều có một nhóm người Việt chăn dắt)mỗi người này đă mua vào và bán ra ít nhất là 50 bức tranh giả của BXPhái ,cả sơn dầu lẫn bột mầu .Bằng chứng nào giúp tôi khẳng định như vậy ? Đơn giản là những thứ của giả đó họ lại dùng để in ấn tùm lum vào sách và tạp chí ở nước họ.Và khi tôi sang Mỹ vào năm 1995, nhà sưu tập Phó Bá Quan (giám đốc một ngân hàng tại Mỹ) đă mời xem số tranh mà ông ta mua được,khoảng 20 bức tất cả đều là của giả ,vẽ cẩu thả và xấu một cách thê thảm.Để có những của giả này, ông PBQ đă phải trả một số tiền lớn cho Hà Thúc Cần.Một thời gian sau tôi nhận được lời cảm ơn của nhà sưu tập ở Mỹ,ông ta nói rằng đă đem toàn bộ số tranh đó bay sang Hong Kong để giả lại cho HTC và đă đ̣i lại ṭan bộ số tiền.Nói chuyện thêm về nhà sưu tập Hà Thúc Cần,sau vụ đó ,ông này cũng sang VN và t́m đến gặp tôi,điều bất ngờ và thú vị với tôi là, ban đầu,ngỡ ông ta sẽ gây sự ǵ đây,nhưng té ra Hà Thúc Cần lại bộc bạch tâm sự :"Tôi cũng chỉ là một nạn nhân" và đó cũng là câu nói cuối cùng mà tôi nghe được từ nhà sưu tập rất có ...tai tiếng này,nghe có người nói, ông ta đă mất cách đây vài năm sau khi đă tốn kém rất nhiều tiền để thay hai quả thận nhưng cũng đành vô vọng.
Sau khi BXPhái mất,tôi đă không thể nhớ hết được đă bao lần phải chứng kiến,phải xem những bức tranh giả,và tiếp chuyện những nạn nhân của tụi họa tặc. Phần nhiều những khách hàng nếu mua những tranh có giá tiền khá lớn ,họ thường đem đến gặp tôi để check.Tôi luôn theo một nguyên tắc có thể nói là sắt đá đó là nói sự thật. Nếu bức tranh đó là của giả th́ của bất kỳ ai đă bán bức đó,tôi cũng sẽ không khoan nhượng .Khi tôi khẳng định đó là tranh thật hay tranh giả th́ trong mọi trường hợp tôi đă tự nguyện nhận lănh trách nhiệm về điều ḿnh đă nói mà hoàn toàn không thu lợi ǵ cho ḿnh dù chỉ một đồng xu teng v́ tôi đă coi đó là bổn phận và trách nhiệm mỗi khi có những yêu cầu cần được giải đáp về tranh của BXPhái.Số các vị khách đă có nhu cầu check tranh khoảng trên 50 người,Việt,Tây,Hàn,Nhật,Mỹ....Trong gần 20 chục năm sau khi BXPhái mất,giới làm tranh giả đă bị tôi bác bỏ đă ở con số không ít hơn 100 bức, có đủ loại kích cỡ và chất liệu,và số tiền đă cứu cho khách Việt Nam và khách Quốc tế khỏi bị mất oan cũng không ít hơn 200.000 USD, nói vậy c̣n thấy là ít,lấy thí dụ chỉ riêng nhà sưu tập Phùng Tất Thắng (sống ở Hà Nội),tôi cũng đă cứu thua cho anh ta ít nhất là 20.000 USD,anh chàng này cứ một thời gian lại ôm một bức tranh đến gặp tôi và hỏi :"Anh ơi, tranh này có mua được không ? " sau khi biết là tranh giả, lại hớt hải,khẩn cấp ôm tranh đem trả cho người bán và đ̣i lại tiền đặt trước,nhiều lần như thế mà anh ta vẫn không nản chí,sau cùng anh ta đem lại một bức tranh thật của BXPhái cùng với câu hỏi cũ nhưng lại nhận được câu trả lời mới : đó là tranh thật. Thế nhưng nhà sưu tập này lại không tỏ ra vui ,anh ta thú nhận rằng "riêng bức này họ lại không bán và bảo cầm đến cho anh xem để muốn biết anh sẽ khảng định như thế nào ? Bạn có biết bí quyết nào đă giúp tôi phân biệt được đâu là cái dây thừng và đâu là con rắn không ? Ngoài những kinh nghiệm mà tôi đă nói ở bài l, c̣n có kinh nghiệm nữa,tưởng như rất nhỏ mọn thế nhưng bằng cách đó thôi cũng đủ biết đó là tranh thật hay đó là tranh giả mà chưa cần phải nh́n vào bức tranh. Cách thức đó là : đầu tiên, yêu cầu khách cho xem mặt sau của bức tranh. Có thể bạn chưa biết đó thôi,mặt sau của những bức tranh BXPhái cũng có tiếng nói ,cũng có ngôn ngữ của nó đấy.


Trở Thành Người Giám Định Tranh Phái Bất Đắc Dĩ
Có thể nói, thị trường hội họa Vn trong 10 năm (từ 1990 đến 2000) có hẳn một thế giới ngầm,có tổ chức và sự liên kết giữa các nhóm người Việt và người ngoại quốc để làm và tiêu thụ tranh giả của các danh họa VN ở nước ngoài,cụ thể ở mấy nước mà ta đă thấy : Hồng Kông,Hàn Quốc,Singapore...và tranh giả của BXP cũng đă len lỏi được cả vào nhà bán đấu giá danh tiếng hàng đầu thế giới Christie’s.Câu hỏi được đặt ra là, giới chức có trách nhiệm ở VN có biết không và phản ứng của họ như thế nào trước tệ trạng này ?
Như đă nói,tranh giả của các danh họa VN không phải tự nhiên từ trên trời rơi xuống,nó phải có người vẽ.Vậy ai là người vẽ ? Điều này quá đơn giản nếu nhà chức trách muốn truy t́m. Chỉ cần vào một gallery có bức tranh giả đó ,nhà chức trách chỉ cần nghiêm nét mặt với giọng nói to hơn một chút : "Ai đă gửi bán bức này ? " Hoặc :"Đă mua bức này của ai ?"Th́ tôi đảm bảo là trong một buổi chiều sẽ túm được hàng tá họa tặc.Nhưng vấn đề là,tôi nghĩ ,h́nh như ở VN pháp luật chỉ (hoặc sẽ) được thực thi khi có ai đó đâm đơn khiếu kiện. Về phía những người sau khi biết ḿnh bị mắc lỡm mua phải của giả thường cố gắng trở lại thương lượng với người đă bán thứ hàng giả đó và cả người bán cũng muốn yên chuyện nên giải quyết nhanh gọn theo cách của họ. Tôi chưa thấy có trường hợp nào liên quan tới tranh giả của các maitre mà chính quyền phải ra tay xử lư.

Thường th́ nếu được hỏi th́ tôi sẽ có trách nhiệm phải trả lời.Và tôi ư thức rơ trách nhiệm của ḿnh : nếu ḿnh nói sai hoặc kết luận không đúng,bảo tranh thật là tranh giả,th́ người sở hữu bức tranh thật đó có quyền đến trước cửa nhà mà ném gạch đá vào nhà ḿnh. Nhưng bạn biết đấy,và tôi cũng ngạc nhiên có phần hơi thất vọng một chút là chẳng thấy có phản ứng nào từ phía những người có những bức tranh giả mà khách đă đem trả lại cho họ v́ đă tin vào điều tôi khẳng định.Tôi sẽ rất vui nếu được gặp mặt trực tiếp với các tác giả những bức tranh giả ấy.Tôi sẽ có dịp phân tích cho họ hiểu là họ đă vụng về và kém cỏi như thế nào.Một lần nữa tôi muốn khảng định rằng :Tranh BXPhái không làm giả được và càng ngày tranh ông càng lên giá là chính bởi điều đó. Tôi nghĩ những ai yêu Phái và hiểu nghệ thuật của Phái cũng sẽ đồng ư với ư kiến này. Có một phản ứng duy nhất mà tôi đă gặp,đó là trường hợp ông Lâm cà phê đă bán một bức sơn dầu cho một người Mỹ.Khi tôi đến chơi nhà anh này,việc đầu tiên anh ta muốn khoe với khách là một bức tranh của một danh họa VN BXPhái . Trời ơi trời,tranh của grand maitre Việt Nam mà tệ hại thế này ư ?Tôi nói với anh ta đó là một bức tranh của một họa sĩ nào đó không có giá trị nhưng đă được chủ nhân của bức tranh thay chữ kư và gán cho của Phái.Một thời gian sau ,anh chàng này lại sang VN và cũng đem bức đó về trả cho ông Lâm.Tất nhiên ông Lâm toét không có cửa nào để chạy và buộc phải trả lại tiền cho khách.Phản ứng của ông Lâm toét khi gặp tôi là một câu trách cứ làm tôi buồn cười măi,tôi không rơ là ông Lâm toét đă ngây thơ đến mức như thế hay đă vờ ngây thơ khi ông nói :" Đáng lẽ cậu phải làm ngơ đi cho tớ chứ!Ngày xưa ,ông cụ nhà cậu và tôi đă khổ nhiều rồi,đă bị bọn tư bản Đế quốc ,thực dân nó xâm lược,bóc lột nhiều rồi,bây giờ ḿnh bóc lột lại tụi nó một chút th́ cũng là lẽ thường t́nh thôi." Nghe ông Lâm toét nói vậy tôi chỉ biết cười và chợt hiểu rằng suy nghĩ của những người từng bán những bức tranh giả cho khách ngoại quốc thường cũng chỉ đơn giản và hồn nhiên vậy thôi.


Những Bức Tranh Không Giả, Cũng Không "Xịn"
Thường th́ tranh giả chỉ xuất hiện sau khi người họa sĩ chết.Nhưng ở VN họa sĩ c̣n sống hay đă chết không quan trọng lắm đối với tụi làm tranh giả(!) quan trọng là nếu tranh của người họa sĩ đó đắt giá và có nhiều khách hàng quan tâm th́ dù người họa sĩ đó đang c̣n sống khoẻ người ta cũng bất chấp luôn và hồn nhiên làm giả tranh của họa sĩ đắt giá đó mà bầy bán khơi khơi ng̣ai thị trường.Trường hợp họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm là một thí dụ,cách đây vài năm tôi đă nghe nói: bà Thu Giang (là vợ họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm và là con gái nhà văn Nguyễn Tuân) cứ một thời gian bà Thu Giang lại phải đi "tuần tra" qua các gallery ở Hà Nội để xử lư những bức tranh "chướng tai gai mắt" đă láo lếu kư tên là Nghiêm(?)
Thực tế,tranh giả ở VN đă xuất hiện lâu hơn người ta tưởng.Tiền thân của những người làm tranh giả lại chính là Bảo tàng Mỹ thuật VN.Từ những năm 60 ở thế kỷ trước ,người ta đă có chủ chương sao chép lại những tác phẩm của các danh họa VN mà BTMT không có khả năng có được để trưng bày với lư do là để cho công chúng thưởng thức và học tập.Di họa này c̣n kéo dài đến bây giờ ,bởi v́ trong bảo tàng có những tác phẩm xuất sắc nhất th́ luôn bị phân vân là tranh nguyên bản hay tranh đă chép lại.
Bên cạnh đó,BTMT có cả một dịch vụ sao chép tất cả những bức tranh nào ở trong bảo tàng nếu khách yêu thích và đặt vẽ giống y như vậy.Tôi đă được nghe chính nhà sưu tập Hà Thúc Cần khoe kể với tôi rằng ông ta đă đặt BTMT làm phiên bản tất cả những bức tranh quan trọng có trong BTMT(từ năm 1987) hệ quả đă xảy ra tiêu biểu nhất của vấn đề này chính là bức "Bến Phà ở Sông Đà " của BXP mà ông Hà Thúc Cần đă dùng phiên bản bức này để tham gia bán đấu giá tại nhà bán đấu giá danh tiếng hàng đầu thế giới Christie’s vào tháng 10/1997 tại Singapore với giá bán là 47.000 USD. Một thí dụ nữa là vào thập niên 90,đă có lần tôi vào bảo tàng và ghé thăm một cửa hàng gallery bày bán tranh cho du khăch (gallery này thuộc quản lư của bảo tàng) tôi thực sự bị sốc khi thấy người ta xếp một đống tranh chép lại tranh Bùi Xuân Phái và thản nhiên bán với giá hàng chợ cho du khách.
Thời BXP ,tôi nhớ là thỉnh thoảng họa sĩ Hoàng Tích Chù lại đến nhà và mời BXP đi nhà hàng để khao v́ vừa được BTMT đặt hàng.Họa sĩ HTC có một bức sơn mài được xem là thành công nhất trong sự nghiệp của ông đó là bức "Tổ đổi công" Họa sĩ này cũng đă tâm sự,ông được BTMT đặt vẽ lại nhiều lần quá đến nỗi mỗi lần nh́n thấy đứa con tinh thần của ḿnh mà phát sợ. Chuyện của họa sĩ Nguyễn Trọng Niết lại mang vẻ bi hài,họa sĩ Niết vốn là người bạn xưa cũ của BXP và cũng là hàng xóm của chúng tôi. Năm nay họa sĩ Niết cũng đă 86 tuổi.Họa sĩ Niết từng than thở và kể với tôi về một chuyện oan ức của ông xảy ra ở BTMT,theo ông Niết cho hay: -Họ đă bán bố nó bức tranh "Chợ Mường Khương" của tớ cho nước anh em XHCN là Liên Xô từ lâu và bức đó hiện đang được bày tại Bảo tàng Phương Đông ở Nga.Thậm chí người Nga c̣n in vào sách bức đó và gửi biếu sách tôi đây. Họa sĩ Niết lấy sách và chỉ cho tôi xem bức sơn mài "Chợ Mường Khương".Sau đó ông nói tiếp : -Hôm vừa rồi tôi qua BTMT,giật ḿnh v́ thấy người ta treo bức do ai đó vẽ lại bức "Chợ Mường Khương". Ḿnh thấy ngỡ ngàng,xa lạ, v́ đâu phải đứa con tinh thần của ḿnh chứ.Tôi có gặp người phụ trách để khiếu nại sự việc th́ người ta bảo :" Tranh của cụ đó chứ c̣n của ai ? Cụ già rồi nên bị lẫn,cụ không nhận ra tranh của ḿnh đó thôi" Họa sĩ Nguyễn Trọng Niết bèn đưa ra quyển sách và chỉ vào bức tranh in trong đó có lời ghi chú là thuộc sở hữu của bảo tàng Nga ,rồi hỏi : -Thế tại sao bức này lại đang nằm ở Nga ? Các cán bộ bảo tàng lại cười và bảo người họa sĩ già : - Chắc là cụ đă từng vẽ hai bức mà v́ tuổi già trí nhớ kém nên cụ đă quên đó thôi.
Sau cùng họa sĩ yêu cầu không được trưng bày bức tranh chép lại đó, v́ họa sĩ Niết khăng khăng khẳng định đó không phải đứa con tinh thần của ḿnh ,nhưng cán bộ bảo tàng đă giải thích cho người họa sĩ già hiểu rằng, đó là tài sản của Nhà nước,không thể thay đổi theo ư muốn của mỗi cá nhân được.
Có bạn đă hỏi ,sinh thời BXP có ư thức được rằng sẽ có khi người ta làm tranh giả của ông một cách phổ biến như ngày nay ? Thời BXPhái,người ta sống có phần romantic hơn ,t́nh người hơn thời nay.Khi đó cũng rất thịch hành bài hát của Pháp" "L'amour C'est Pour Rien "", thời BXPhái,chuyện "T́nh Cho Không" là có thật.Tranh đẹp ,các họa sĩ dùng để tặng cho người mến mộ là rất thường.Ngay cả tranh nguyên bản của các họa sĩ khi đó c̣n chưa được đám nhân quần quí trọng một cách đúng mức th́ nói chi đến mấy cái chuyện tranh giả. BXPhái cũng có lần nói :" Không biết sau này người ta có làm giả tranh của ḿnh không nhỉ? Ḿnh cũng rất muốn xem nó sẽ được vẽ như thế nào ? "

 

 

Tiếng Anh :

How to Distinguish an Authentic Phái from a Fake?

In Viet Nam, there are as yet no art experts trained in a regular academic programme or qualified in this domain. Prospective buyers of paintings of famous Vietnamese artists, especially of Bùi Xuân Phái, can’t help getting anxious about deceits – if they fall across a fake? This is in fact a not infrequent occurene in the current art market. Then, how to tell original paintings from copies? This has actually become a real know-how which is based upon some essential elements: experience and intuition; in an instant, a real connoisseur can tell which is authentic and which is fake in a scientific and equitable manner. To reach such an insight, you must understand Bùi Xuân Phái thoroughly, know well his different stages of creation, each of which corresponds to a specific frame of mind in a particular circumstance of his life, this requires of you a very refined perception, a personal experience of the ups-and-downs of the last century, that is to say, you must be the artist’s contemporary to get in communion with his experiences and his themes of creation. Only so can you unmask Phái fakes, basing yourself on slightest, most unexpected details. Almost all Phái’s works spring from sincerity and realities of lfe, it is why they always move the viewer, which fakes can never do. A true connoisseur of Phái, in looking at a portrait done by him, could tell whose likeness it is, when it is painted; looking at a Phái’s streetscape, he could tell which street corner it is, when it is done, on what spot of the painting the artist would like to put his signature (Phái’s signature also forms part of the composition of the painting and the way he’d sign it depends on how he paints it and on its size and the medium used as well…). A pecularity easy to notice: Phái is possessed of an artistic style of his own, a very personal, unimitable and impossible-to-hand-over one that contributes to his success. It is also appropriate to remind that the artist died more than 20 years ago (1988), so every painting of his people can see dates back to decades earlier and thus bears marks of time. Another thing no less important any prospective buyer of a valuable painting had better know about: its pedigree – who it has belonged to? how and where its present owner has acquired it? the reputation of its owner?... Vietnamese professional art collectors only need to know the identity of the owner of some painting of some celebrated artist to decide whether it is worth interest or not. This means that the repute of the owner answers for the quality of the painting.


The Traffic in Forged Paintings as I Know

Everybody knows well that a forged painting does not come from nowhere. There must be some faker painstakingly copying from some original or simulating the style of some famous artist to bring it about with a false signature with a view to making money in a crooked manner. I don’t believe there are any artists who’d deign to do such a contemptible job, since every artist is conscious that “ince being borne into the world, one must leave some good name with the mountains and rivers ”. If an artist cannot attain this objective, he’d be nothing more than a walking skeleton, his life’d be a mere moving from the cradle to the tomb, whether it lasts 75 or 95 years makes no difference! What I means is this: the forgeries of Vietnamese celebrated artists, in general, and of Bùi Xuân Phái, in particular, are mainly the products of incompetent draftsmen or of some jobless art students, just worthless stuff easily identified as fakes by professional artists. Counterfeits appear with the emergence of the market economy. If you chance to buy a bottle of false wine and drink it, you may have belly ache, but eventually, it will be egested through digestive process, and then, there’s no evidence left of it. It is not the same with fake paintings. Just take a sucker who unluckily gets beguiled into buying a fake. Back home, he’d hang it at a place of honor in his house, exulting at having acquired a work of a master at such a cheap price. But his jubilation is short-lived: a few days later, an art connoisseur happens to drop by and unveils the hoax; and then the poor host blows his top, arms himself with a stick to go get the gallery owner to “have a serious talk with him.” In most of the cases, if the sold fake is unmasked, the gallery owner would swallow the pill and pay back the deluded buyer to smooth things, otherwise this local customer would threaten to “set fire to the racket right away.” To avoid such incidents, in case a gallery-owner wants to palm off fakes on some customers, he’d pick some foreigners or overseas Vietnamese, it’s safer because these people know next to nothing about Phái’s style. On the other hand, when the buyer brings the piece back home, there is no chance that some connoisseur friend of his would drop by and reveal the truth. Another tell-tale point: forged paintings are generally sold at very cheap price (For instance, the average price of an oil painting by Bùi Xuân Phái, size 60cmX80cm, usually ranges from US$15,000 to US$25,000, wheras a fake Phái of the same medium and same size would only goes at US$2,000 or US$3,000, sometimes even a mere few hundred).
To my knowledge, pratically most of the well-known art collectors of the second generation such as Trần Hậu Tuấn, Bùi Quốc Chí, Đỗ Huy Bắc, Dũng Vĩnh Lợi, Danh Anh… have got to pay “study fees” for their inexperience in their early days as collectors: at least 2 or 3 times, they got forgeries on their hands and had to incur the ensuing consequences (professional collectors know well that sooner or later, fakes would be exposed and troubles would follow). These “lessons” served them well and at present, they have become specialists versed in Phái’s paintings.
The heyday of the traffic of forgeries in Việt Nam started in the early 1990’s … Let’s mention some names Vietnamese professional collectors only know too well: Mme Hui, the owner of Lă Vọng gallery in Hongkong, Mr Hà Thúc Cần, an overseas Vietnamese in Hongkong, the South Korean collector Sambon Koo (each of these people have a “group of Vietnamese guide”). Each of them had bought and sold at least 50 Phái fakes, both in oil and in gouache. On what evidence do I base myself to affirm that? Simply because they profusely printed those forgeries in reviews and books in their home country. And during my stay in the U. S. in 1995, the collector Phó Bá Quang, a banker in the U.S., showed me about 20 paintings he had bought, all of them fakes, lamentable, ugly botcheries! For these counterfeits, Mr Phó Bá Quang had paid Mr Hà Thúc Cần a tidy little sum! Some time later, I received a thank-you letter from the collector in the U.S. who said he had flown to Hongkong with all those forgeries to give them back to Mr Hà Thúc Cần and had recuperated the whole sum. Some more about the collector Hà Thúc Cần: After this incident, he once again came to Việt Nam to see me.What is unexpected and interesting as well is that instead of picking a quarrel with me as I had suspected, he unbosomed himself to me: “I’m also a victim.” And that was the last words I heard from the mouth of that…scandalous collector! It is said that he died a few yeas ago after a very costly yet hopeless attempt to change kidneys.
Since Bùi Xuân Phái’s death, I lost count of the numberless cases when I had been confronted with forged paintings and consulted by victims of the fakers. Many customers came to me for advice before buying some expensive paintings. I always follow an unshakeable principle: to say the truth. If the painting is fake, I’m intransigent, no matter who is the seller. Once I affirm that such-and-such piece is authentic or false, I willingly hold myself responsible for my statement. I do that as my duty without receiving a cent from whoever comes to ask me to authenticate a Phái. The number of such consulting callers amounts so far to more than 50, including Vietnamese. French, Koreans, Japanese, Americans… And in nearly 20 years after Bùi Xuân Phái’s death, I identified no less than 100 paintings of all sizes and media as counterfeits. By so doing, I helped those Vietnamese and foreign customers who consulted me avoid the blunder of squandering at least US$.200,000 on fakes. The Hanoian art collector, for one, I spared him an aggregate waste of at least US$20,000 which otherwise would be expended for nothing. from time to time he would bring some painting to ask for my advice and after being told that it’s a fake, would hurry up to give it back to the seller and recuperate the advance. In the end, he brought over an authentic Phái with the same question: is this a genuine Phái? And this time, my answer is “yes.” However, the collector showed no sign of elation, he owned that it was not for sale, “they just want you to assess it.” Well, do you know what enables me to tell the truth from falsity? In addition to the knacks I revealed in my previous article, there are another tip which seems insignificant but which would permit you to distinguish truth from falsity without scrutinizing the painting; it consists in watching the reverse side. You may be unaware of it, but the reverse side of a Phái has its own language that speaks volumes.

 

 
Tiếng Pháp :

Comment différencier un ''Faux BUI XUÂN PHAI" et son chef d'oeuvre
Tranh that-Tranh gia

Actuellement au VIÊT NAM, il existe aucun expert dans le domaine de l'Art formé ou diplômé de façon officielle.Les acheteurs potentiels des tableaux d'artistes vietnamiens de renom, surtout ceux de BUI XUÂN PHAI, sont inquiets à l'idée de se tromper en achetant un faux:c'est une réalité devenue constante.
Alors comment faire pour différencier un vrai d'un faux tableau?
Ceci est apparu comme une botte secrète qui s'appuie sur quelques éléments basiques:l'Expérience et l'Intuition; en un instant, nous pouvons séparer le vrai du faux de façon scientifique et équitable.Pour arriver à ce stade, il faut que celui qui admire les tableaux de BUI XUÂN PHAI connait sa personnalité, les étapes de sa création artistique, puisqu'à chaque étape,les oeuvres sont intimement liées à sa vie d'homme et d'artiste à la fois, comprend de façon extrêmement subtile les soubresauts du siècle précédent, c'est à dire si possible être le contemporain de BUI XUÂN PHAI pour être sensible et sensibilisé aux sujets que l'artiste a traité, afin de débusquer ainsi le faux tableau à partir de très petits éléments, aussi surprenants soient-ils.
Pratiquement tous les tableaux de BUI XUÂN PHAI sont peints avec sincérité et réalisme du quotidien, c'est pour cela qu'ils arrivent à émouvoir le visiteur alors que le faux peut difficilement ou ne peut pas du tout prétendre atteindre de tel objectif.Celui qui est en symbiose avec Phai, en regardant un portrait, reconnaît le modèle de telle année, en contemplant un tableau sur une rue, reconnaît instantanément quelle est cette rue; la signature serait placée à tel endroit du tableau(la signature de Phai fait partie intégrante du tableau, sa manière de signer dépend de la manière dont il a peint le tableau, de même que le matériau utilisé, sa dimension etc.etc.). Un autre signe particulier est que BUI XUÂN PHAI possède une technique picturale spécifique qui est sa propre réussite et que personne ne peut copier ou falsifier. Nous pensons qu'il faut se rappeler également que l'artiste est décédé il y a presque vingt ans(1988), et que les tableaux entre-aperçus sur le marché ont plusieurs dizaines d'années d'âge avec les traces du temps et de ses vissicitudes. Un autre point important que l'acheteur potentiel devrait connaître aussi(surtout si le tableau possède une grande valeur intrinsèque) est le propre "pedigree" du tableau: à qui appartient le tableau? Dans quelle condition, cette acquisition? La personnalité du propriétaire? (Les collectionneurs professionnels vietnamiens qui ont eu écho de l'apparition d'un tableau sur le marché peuvent s'enquérir du nom du propriétaire pour se faire une idée: ceci démontre que la valeur morale du propriétaire est le garant de la qualité du tableau).
Pour conclure, devenir expert pour les tableaux de BUI XUÂN PHAI, réclame des connaissances scientifiques, méthodologiques, en plus de cela, être un artiste peintre croyant en ses propres valeurs, loyal et par dessus tout, avoir de l'amour pour le peintre BUI XUÂN PHAI.

La calamité des fausses toiles selon moi...

Tout un chacun peut comprendre qu'une fausse toile ne peut apparaitre d'elle méme ou en tombant du ciel, elle provient d'un faussaire recopiant soigneusement ou plagiant selon le style puis signant la toile au nom du célèbre peintre, ceci tout simplement à la recherche d'un bénéfice de façon la plus condamnable qui soit. Je suis convaincu qu'aucun peintre accepte ce travail de galérien car tout artiste est conscient que "Mieux vaut laisser une marque sur terre, pour y être né". Si l'artiste n'a pas pu réaliser cette vocation, il ne sera qu'un squelette désséché capable de marcher, vivre ainsi pour aller de son berceau jusqu'au tombeau pendant 70 ans ou plus, 95 ans, à quoi sert?Je veux dire par là que les fausses toiles des célèbres peintres vietnamiens en général et de BXP en particulier proviennent des artisans peintres peu talentueux ou un certain nombre d'étudiants des Beaux-Arts au chômage, c'est pour cela que le niveau artistique est faible et facilement détecté par des peintres professionnels. Les copies de différents objets apparaissent depuis l'apparition de l'économie de marché.Si vous achetez une bouteille de vin d'imitation, vous pouvez avoir mal au ventre en la consommant et cette quantité de faux vin se laisse digérer détruisant de ce fait la preuve.Mais la fausse toile ne suit pas le méme raisonnement, si par malchance le client "ne connaissant pas encore la leçon" achète une fausse toile, la ramène puis l'accroche au vu et au sus de tous, à un endroit le plus en vue dans sa maison, heureux d'avoir pu acheter une toile de maitre à un prix défiant toute concurrence.Mais la joie est de courte durée et un proverbe vietnamien dit:"C'est parce que tu es béte que ton oncle est intelligent", quelques jours après un visiteur connaisseur lève le coin du voile, le visage de l'hôte devient rouge comme vin, il s'empresse d'aller chercher un bâton pour aller réclamer explications au galériste qui a vendu cette chose infâme. Presque dans la majorité des cas, lors de la découverte d'une fausse toile, le propriétaire de la galerie se résigne à rembourser pour éviter que le client autochtone ne lui détruit et le magasin et la maison avec de l'essence. Afin d'éviter d'arriver à de telles extrémités, les galeries qui veulent fourguer de faux tableaux, choisissent les étrangers ou les vietnamien d'outre-mer, ceux qui ne connaissent pas en profondeur le style de BXP et méme lorsque les clients ramènent les fausses toiles dans leur pays, aucun connaisseur de l'Art ne leur rende visite pour y découvrir le subterfuge.
Une autre spécificité des fausses toiles est que son prix est aussi faux c.à.d très bon marché (par exemple le prix moyen d'un tableau de dimension 60cmx80cm est entre 15 à 25.000usd mais un faux tableau se monaye aux alentours de quelques milliers et même de quelques centaines de USD). D'après ce que j'ai compris, la deuxième génération des collectionneurs, les visages connus tels que Trân Hâu Tûán, Bùi Quôc Chí,Đô Huy Bác,Dung Vinh Loi,Danh Anh, pratiquement tous ont dû "payer" l'inscription lors de leurs premiers pas dans le monde de la collection, au bas mot quelque fois ils ont acheté des faux et subissent les tracasseries de ces objets de malheur(Le monde des collectionneurs professionnels comprend très bien que les faux tableaux sont tôt ou tard débusqués et le client retournera pour les rendre, une perte de temps en somme).Ce prix là les aide à mieux comprendre "la leçon" et à devenir plus mature, et aujourd'hui ils deviennent les pros des toiles de Phái.
La période la plus prospère pour le monde des faussaires vietnamiens se situe dans les années 90, le début démarre avec l'exposition et le livre de Plumblossoms en 1991(édition et exposition de tableaux du VN à Hong kong ayant pour titre "L'âme en toute simplicité").Dans ce livre, d'une impression remarquable et monumental que les peintres vietnamiens n'ont jamais vu au paravant, à notre grand regret, le nombre de fausses toiles de BXP est plus nombreux que les vraies et nous ne savons pas combien de faux tableaux en plus ont été exposés, sauf que, après le déballage, le directeur américain de cette galerie de renom Plumblossoms a coupé tous les ponts avec ses collaborateurs vietnamiens avec comme motif les mauvais renseignements l'ayant amené à acheter et exposer des faux tableaux(A l'occasion, je dénoncerai les premiers au Viet Nam ayant pu gagner un maximum d'argent dans cette histoire de Plumblossoms, assez longue et avec beaucoup d'éléments).
Ensuite il faut parler des noms représentatifs que les collectionneurs vietnamiens connaissent bien:Madame Hui, le propriétaire de la galerie La Vong, le collectionneur vietnamien d'outre-mer Hà Thúc Cân vivant à HongKong, le collectionneur coréen Sambon Koo(tous ces gens ont un "groupe de guides vietnamiens") toutes ces personnes ont acheté et revendu au bas mot chacun 50 fausses toiles de BXP, huile sur toile ou gouache. Pourquoi je certifie cet état de fait? Tout simplement qu'avec ces faux, ils impriment dans les revues et livres de leur pays. Et lorsque je suis allé aux Etats-Unis en 1995, le collectionneur Phó Bá Quan(directeur d'une banque aux Etats-Unis)me montre la vingtaine de tableaux qu'il a pu acheté, la totalité est fausse, les tableaux sont peints de façon négligente,laids sans savoir à quel saint voué. Pour les avoir, Monsieur PBQ doit les acquérir au prix fort auprès de Hà Thúc Cân. Quelques temps après, j'ai eu des remerciements de la part du collectionneur américain après que celui-ci ait ramené la collection à Hong Kong pour rendre à HTC et lui réclamer de l'argent. Parlant un peu plus de ce collectionneur, Hà Thúc Cân, après cette histoire, est venu me rencontrer au VN et le plus étonnant et agréable, en le voyant au début, je crois qu'il vienne chercher des histoires, en fait, naïvement il me fait des confidences:"Je ne suis aussi qu'une victime" et c'est aussi la dernière phrase que j'ai entendu de ce collectionneur très ...connu pour ses mauvais agissements, il paraitrait qu'il est décédé il y a quelques années après avoir dépensé beaucoup d'argents pour la greffe de ses deux reins, en peine perdue.
Après le décès de BXP, je ne sais combien de fois je dois étre témoin visuel de fausses toiles et discuter avec les victimes des pirates de l'art pictural. La plupart du temps, lorsque les clients achètent des toiles d'une certaine valeur, ils sollicitent mon avis. J'ai un principe intangible c'est de dire la vérité. Si la toile est fausse, quelque soit le propriétaire, il n'y aura pas de concession. Lorsque je confirme une toile fausse ou vraie, dans tous les cas, je considère cela comme un devoir et prends ma responsabilité sans prendre un sou à chaque fois que l'on me sollicite pour les toiles de BXP. Le nombre de clients ayant eu à demander mon avis est d'à peu près supérieur à une cinquantaine, vietnamiens, français, coréens, japonais, américains...Depuis vingt ans que BXP est décédé, le monde des faussaires a eu à remballer plus d'une centaine de toiles, de différentes dimensions et matériel et l'argent que j'ai épargné pour les clients vietnamiens et internationaux n'est pas inférieur à 200.000 usd; ceci est dans la fourchette inférieure puisque rien que pour le collectionneur Phùng Tát Tháng, hanoïen, j'ai épargné pour lui au bas mot 20.000 usd; ce personnage, de temps en temps, m'amène une toile pour demander s'il peut acheter; après avoir su que c'est un faux, s'empresse de rendre le toile au propriétaire et récupère l'acompte, plusieurs fois de suite sans se décourager, à la fin il amène une vraie toile de BXP avec la méme ancienne question tout en recevant une nouvelle réponse: c'est une vraie toile. Mais ce collectionneur ne donne pas l'impression d'étre réjoui, il finit par avouer "sauf cette toile, ils ne veulent pas vendre mais juste pour te faire expertiser".
Veux-tu connaitre la botte secrète me permettant de séparer le bon grain de l'ivraie? A part les ficelles que j'ai donné dans "Comment différencier un ''Faux BUI XUAN PHAI" et son chef d'oeuvre???", j'ai encore une autre ficelle, en la croyant insignifiante mais c'est suffisant pour reconnaitre un faux tableau d'un vrai alors qu'on n'a pas encore regardé la toile: c'est de demander à regarder le côté pile de la toile. Peut-étre tu ne connais pas encore mais le côté pile de la toile a son propre langage.

"Malgré moi, je suis devenu un expert en tableaux de Bui Xuân Phai"
On peut dire, qu'il existe pendant 10 ans(de 1990 jusqu'en l'an 2000), un monde souterrain , avec organisation et association entre vietnamiens et étrangers pour peindre et écouler les faux tableaux de célèbres peintres vietnamiens à l'étranger, concrètement dans des pays tels que Hong Kong, Corée, Singapore...et les fausses toiles de BXP arrivent même à s'introduire dans des maisons de vente aux enchères internationales de premier ordre Christie's. La question soulevée est "Est-ce que les responsables vietnamiens sont-ils au courant et quelle est leur réponse face à cette calamité?
Comme cela a été dit, les faux tableaux de célèbres peintres vietnamiens ne tombent pas naturellement du ciel, ils ont été peints par quelqu'un. Qui en est l'auteur? Ce point est trop facile à élucider si les responsables décident d'y mettre de l'ordre. Il suffit de rentrer dans la galerie en possession de ces tableaux, montrer un visage sévère et parler avec une grosse voix: "Qui a mis en dépôt-vente ce tableau?" ou "A qui avez-vous acheté ce tableau?". Et je parie que dans la soirée, on aurait mis sous les verrous un tas de faussaires. Mais le problème est que, je pense, il paraîtrait qu'au Viet Nam, la justice n'interviendrait (ou n'interviendra) que, lorsqu'il aura plainte. Concernant les clients trompés, ils essaient de négocier avec le vendeur, qui, lui aussi, a envie d'une fin pacifique, règle rapidement le problème à l'amiable. Je ne me rappelle pas avoir vu la justice obliger d'intervenir dans une histoire de fausses toiles de maîtres vietnamiens.
D'habitude, si on me questionne, il est de mon devoir de répondre. Et j'ai bien réalisé l'importance de ma responsabilité: si je dis des choses fausses ou donner des conclusions hasardeuses, dire que la vraie toile est une fausse, le propriétaire du vrai tableau a le droit de se présenter devant chez moi pour y envoyer des cailloux. Mais vous savez très bien, et je suis étonné et assez déçu de ne pas voir de réactions en provenance des propriétaires lorsque les clients qui ont cru en mon expertise, retournent les fausses toiles à l'envoyeur. Je serai très content de pouvoir rencontrer les auteurs de ces faux tableaux.L'occasion sera mis à profit pour leur démontrer leur malhabileté et leur manque de niveau. Encore une fois, je veux affirmer que les toiles de BXPhai ne se copient pas et de jour en jour elles prennent de la valeur grâce à ce point précis. Je pense que tous les amoureux de Phai et les connaisseurs de l'Art de Phai seront de cet avis là.
Une réaction unique que j'ai dû essuyer, c'est le cas de Monsieur Lâm, cafetier, qui a vendu une huile sur toile à un américain. Lorsque je suis allé rendre visite à ce dernier, la première chose qu'il a voulu faire partager au visiteur est le tableau d'un célèbre peintre vietnamien BXPhai.Oh, Seigneur, un tableau de grand maître vietnamien est-il si moche? Je lui ai dit que c'est l'oeuvre d'un peintre quelconque, sans valeur, mais que le propriétaire a remplacé la signature pour la transformer en tableau de Phai. Quelque temps après, l'américain revient au Viet Nam et rend le tableau à Monsieur Lâm. Il est évident que Monsieur Lâm toét ne peut s'échapper et doit rembourser le client. La réaction que Monsieur Lâm toét a eu à mon égard, lors d'une rencontre, est une reproche qui me fait toujours esclaffer de rire, je ne sais pas si Monsieur Lâm toét est enfantin jusqu'à ce point ou feint d'être enfantin lorsqu'il dit: "Tu aurais dû faire le sourd pour moi! Dans le temps, ton père et moi avions beaucoup souffert, nous nous faisions exploiter par les capitalo-impérialistes et colonialistes, maintenant on les arnaque en retour un peu, ce n'est que justice." En écoutant parler Monsieur Lâm toét, je ne sais que sourire et comprends soudainement que les réflexions habituelles des vendeurs de faux tableaux aux étrangers sont tout aussi simples et naturelles que cela.
Ni faux tableau, ni vrai tableau.
D'habitude, un faux tableau apparaît après le décès du peintre. Mais au Viêt Nam, le plus important pour le faussaire n'est pas le fait que le peintre soit vivant ou pas mais la valeur vénale du travail de celui-ci; et s'il existe une demande du marché, on ne fait pas cas de sa présence sur terre et copie naturellement ses oeuvres pour les vendre au vu et au sus de tous sur le marché. Le cas de Nguyên Tu Nghiêm est un exemple; il y a quelques années, j'ai entendu dire que Madame Thu Giang (femme de Nguyên Tu Nghiêm et fille de l'écrivain Nguyên Tuân) fait "une descente" dans les galeries de Hà Nôi de temps à autre pour régler le cas des tableaux "incongrus" avec la signature de Nghiêm(?).
En réalité, les fausses toiles sont apparues depuis plus longtemps qu'on croit. Les faux tableaux ont un début surtout avec le musée des Beaux-Arts du Viet Nam. Depuis les années 60 du siècle dernier, ils ont pour objectif de recopier, avec pour motif avoué le développement du sens artistique du public, les oeuvres des peintres célèbres vietnamiens qu'ils ne possèdent pas pour exposition. Ce malheur continue jusqu'à maintenant, puisque, au musée, devant les chefs d'oeuvre, l'on se pose toujours la question d'une toile d'origine ou recopiée. A côté de cela, le musée des Beaux-Arts du Viet Nam possède tout un service pour copier toute toile du musée à la demande du client. J'ai été précisément témoin de la fanfaronnade du collectionneur Hà Thúc Cân, racontant qu'il a passé commande au musée des Beaux-Arts du Viet Nam pour la copie de tous les tableaux importants en possession du musée(à partir de 1987), le résultat le plus visible de ce problème est la mise en vente chez Christie's à Singapore, maison de vente aux enchères mondialement connue, par Hà Thúc Cân du faux tableau "Bên Phà o Sông Dà", au prix de 47.000 usd en Octobre 1997. Un autre exemple, durant les décennies 90, je suis passé au musée et ai visité une galerie vendant les tableaux aux touristes (galerie sous le contrôle du musée),ai vraiment eu un choc à la vision d'un tas de tableaux copiés de Bui Xuân Phai, vendus sans vergogne comme marchandises à touristes.
Je me rapelle, que du vivant de Bui Xuân Phai, de temps à autre, le peintre Hoàng Tích Chù invite celui-ci au restaurant lorsque le musée lui passe commande. Le peintre HTC fait une confidence, le tableau en laque "Tô đôi công" le plus réussi de sa carrière artistique a été tellement commandé par le musée qu'il a un haut-le-coeur à chaque fois qu'il revoit cet enfant spirituel.
L'histoire du peintre Nguyên Trong Niêt, qui est un ancien ami et voisin de BXP, est plus dramatico-comique. Cette année, il devrait avoir 86 ans. Il s'est plaint en me racontant l'histoire qu'il a maille à partir avec le musée des Beaux-Arts du Viet Nam:"Ils ont fini par vendre mon tableau "Cho Mụng Khuong" au pays frère qui est l'URSS depuis longtemps et ce tableau est actuellement exposé au musée dans l'est de l'URSS et ils l'ont même imprimé dans un livre qu'ils m'ont fait cadeau. Il prend le le livre pour me montrer la laque "Cho Mụng Khuong". Puis, il continue de parler: "Je suis passé dernièrement au musée des Beaux-Arts du Viet Nam et suis tombé à la renverse devant un tableau "Cho Mụng Khuong" plagié. Ce tableau, mon enfant spirituel, me semble étranger et lointain. Je suis allé voir le responsable pour réclamation et m'entendre dire: "Mais c'est votre tableau. Vous avez perdu la tête parce que vous êtes âgé et ne reconnaissez plus votre tableau". Le peintre Nguyên Trong Niêt sort alors le livre, montre le tableau qui y est imprimé avec mention "propriété du musée de l'URSS" et demande: "Et pourquoi ce tableau se retrouve en URSS?". Les responsables politiques du musée sourient et disent au vieux peintre: "Peut-être avez-vous peint deux tableaux, et vous avez oublié parce que votre mémoire flanche". En dernier lieu, le peintre demande à ce que ce tableau copié ne soit pas exposé car il persiste à dire que ce n'est pas son enfant spirituel, et le responsable politique de faire comprendre au vieux peintre que le tableau est propriété de l'Etat et il n'y a pas possibilité d'agir selon les désidératas de chaque individu.
Un ami a demandé que "De son vivant, BXP a-t-il pensé, qu'un jour, il sera plagié de façon si répandu?". Du temps de BXP, les gens sont plus romantiques, plus humains que maintenant. A cette époque aussi, on entendait couramment la chanson française "L'amour, c'est pour rien"; à l'époque de BXPhái, "l'amour c'est pour rien" est une réalité. Les belles toiles offertes aux admirateurs, est chose banale. Même les toiles d'origine ne sont pas respectées comme il faut, ne parlons pas de toiles copiées. BXPhái a dit quelquefois:"Je me demande si un jour on va me plagier? J'aime bien voir comment ils me plagient?".

Traducteur:Docteur CHAPUIS Gérard.
 



 

Entire site and all images contained herein © 2008 Bui Thanh Phuong. All rights reserved.